Nieuwe kinderboeken

Deze maand een bonte verzameling bijzondere boeken. Soms briljant, soms wat minder, maar allemaal bijzonder.

De lol van herhaling (1+)

Als ouder word je af en toe gestoord als je voor de tienduizendste keer hetzelfde boekje moet voorlezen. Want kleine kinderen zijn dol op herhaling. In veel peuterboeken is dit dan ook een belangrijk ingrediënt. Soms is het niet meer dan een flauwe truc; een makkelijke manier om een heel boek te vullen. Maar bij 'Wie is dat kindje?' is de herhaling wél leuk. Vooral omdat het einde een verrassende wending biedt.

Op elke pagina staat de vraag 'Wie is dat kindje?'. Daaronder zie je een peuter in een herkenbare situatie afgebeeld met het antwoord. Zoals: dat is het kindje met die grote schoenen, met die vieze handjes, met die grote auto.

De afgebeelde situaties sluiten goed aan bij de belevingswereld van kleine kinderen. Dat lijkt simpel, maar ik kom opvallend vaak voorbeelden tegen waarvan ik denk dat kinderen er weinig bij voelen. Op de laatste pagina van het boek staat geen plaatje, maar is een spiegeltje geplakt. 'En wie is dit?', staat eronder.

Je verkneukelen bij dat wat gaat komen
Het fascinerende bij dit soort 'verrassingen' is dat de herhaling er voor peuters geen afbreuk aan doet, maar het juist alleen maar leuker maakt. Ze verkneukelen zich al bij de gedachte aan wat er gaat komen. Net als bij het spelletje 'Er komt een muisje aangelopen'.

De illustraties zijn kleurig, vrolijk en grappig. Echt origineel zijn ze niet; het gros van de peuterboeken is min of meer in dezelfde stijl getekend. De uitvoering van dit boek is echter wél bovengemiddeld. Een aantrekkelijke vierkante vorm, en stevige kartonnen bladzijden met afgeronde hoeken. De spiegel op het einde zit heel degelijk vastgeplakt en zal niet snel kapot gaan. En dat voor nog geen tientje.

Groots klein verhaal (2+)

Peuters, die nog volop bezig zijn om de wereld te ontdekken, hebben behoefte aan een zekere duidelijkheid. Vaste rituelen vinden ze meestal heel belangrijk. Die bieden houvast in een wereld waar nog zoveel nieuws op ze afkomt. Zo moet ik van een van mijn kinderen altijd op dezelfde stoel gaan zitten als ik thuis kom van mijn werk. En de ander moet altijd zelf twee keer het nachtlampje aan en uit doen voor hij gaat slapen.

Sprankelend en origineel
De meeste peuterboeken spelen op deze behoefte in door gebruik te maken van herhalingen, herkenbare tegenstellingen (lief tegenover stout) en parallellen (het kindje gaat eten, de poesjes gaan ook eten). Het is echter niet eenvoudig om met deze clichématige ingrediënten een sprankelend en origineel boek te maken. Maar Sabine de Greef is daar met Robert & Titi wonderwel in geslaagd.

Titi is een klein bruin jongetje (of aapje, dat is niet helemaal duidelijk) dat in een warm land woont. Robert is een grote witte beer die in een koud land woont. Beiden worden buitengesloten. De een omdat hij te klein is, de ander omdat hij te groot is. Ze verlaten beiden hun land en ontmoeten elkaar op de top van een berg, waar ze vriendschap sluiten. Het verhaal eindigt als ze samen de open zee opvaren, de zon tegemoet.

Open einde
Dat laatste plaatje is schitterend. Een weidse zee met daarop twee kleine figuurtjes. En aan de horizon een overweldigende zon, die een enorme belofte voor de toekomst uitstraalt. Het boek eindigt dus eigenlijk waar het verhaal begint en nodigt daarmee uit om te fantaseren wat die twee samen allemaal voor avonturen zullen beleven.

Zo'n open einde is niet gebruikelijk voor een peuterboek. Maar het past helemaal bij dit boekje, waar herkenbare én originele elementen en eenvoudige, maar zeer sprekende aquarel-illustraties, samensmelten tot een prachtig, poëtisch en ontroerend geheel.

Betoverend Russisch (4+)

Toen ik onlangs op de burelen van Ouders Online een nieuwe lading boeken kwam ophalen, vertelde redacteur Henk Boeke mij over een Russisch verhaal dat hij zijn zoontje had voorgelezen. Het was hem opgevallen dat de stijl zo anders was dan die van de Nederlandse kinderboeken, veel magischer.

Diezelfde dag had ik een afspraak met een vriendin die uit de voormalige DDR komt. Zij zei dat ze altijd zo veel mooie kindervideo's uit Berlijn meenam. Het aanbod daar was veel sprookjesachtiger dan in Nederland. Later had ze het over een voorstelling van Peter en de Wolf waar ze in Amsterdam met haar kinderen naartoe was geweest. Ze was een beetje teleurgesteld door de expliciete, nuchtere benadering van het stuk. De Oost-Europese versies die ze had gezien, waren betoverender geweest.

Traditie
Deze voorbeelden geven aan dat je altijd beïnvloed wordt door de traditie waar je uit voortkomt. Hoe origineel je als schrijver, cineast of theatermaker ook wilt zijn. En dat er in dat opzicht nog steeds duidelijke verschillen zijn tussen West- en Oost-Europa.

De reden dat ik dit vertel, is dat het prentenboek 'Hans en de bonenstaak', met illustraties van een jonge Russische kunstenaar, helemaal in dit rijtje voorbeelden past.

Spannend, fascinerend, magisch en móói...
Het boek vertelt het bekende sprookje over Hans, die langs bonenstaken naar de hemel klimt en daar de schatten van een reus steelt. Het zijn de illustraties die het bijzonder maken. Ze zijn gedetailleerd, maar niet realistisch. Kleurrijk, maar niet kleuterblij.

In Nederlandse prentenboeken hebben de hoofdpersonages – of het nu dieren, mensen of fantasiewezens zijn – bijna altijd iets ontwapenends, iets kinderlijks. Hier is dat niet het geval. Hans is duidelijk afgebeeld als jongeling, hij heeft niets ronds of kleuterachtigs. Er zit een zekere zwaarheid, een bepaalde diepte in de illustraties die in Nederlandse kinderboeken niet gebruikelijk is. De reuzin in het verhaal heeft op alle plaatjes bijvoorbeeld een Chinees masker op. En er kruipen overal wezentjes met mensenkoppen en hondenlijven rond. Echt angstaanjagend is het geheel hierdoor niet. Wel spannend, fascinerend, magisch en móói...

Beslist de moeite waard. Al was het alleen al ter afwisseling van het gangbare aanbod voor kleuters.

Een soort science fiction (6+)

'De kinderen van Pomelika' is een sprookje dat zich in de toekomst in een andere wereld afspeelt. Het planeetje Pomona zweeft los in de ruimte, nadat het is losgeraakt van Groen Pomona. De bewoners van Pomona wonen dicht op elkaar op een te klein oppervlak en moeten leven van bijna alleen maar zoetigheid. Want alle vruchtbare akkers bevinden zich op de onbewoonde moederplaneet Groen Pomona. Groente wordt op Pomona in kleine hoeveelheden op de vensterbank gekweekt en alleen bij feestelijke gelegenheden gegeten.

En ze leefden nog lang en gelukkig
De bewoners van Pomona voelen zich bedreigd door het ruimteschip Melastika. De bewoners hiervan zijn op hun beurt bang voor de Pomenezen. Uiteindelijk stort het ruimteschip neer, precies tussen Pomona en Groen Pomona, waardoor het een brug vormt tussen de twee planeten.

De kinderen van het ruimteschip en de planeet ontdekken al snel dat de verhalen die ze over elkaar gehoord hebben niet kloppen en ze sluiten vriendschap. Uiteindelijke creëren ze met elkaar een utopische gemeenschap op de groene planeet. En ze leefden nog lang en gelukkig.

Nogal voorspelbaar
Ondanks alle science fiction elementen is de verhaallijn is nogal voorspelbaar. Er zit ook een vrij doorzichtige maatschappelijke boodschap in. Als de kloof tussen de twee planeten is opgeheven en de angst voor het onbekende is overwonnen, ontstaat het ideale evenwicht en een maatschappij waarin alle mensen als één volk gelukkig met elkaar samenleven.

Hoewel de boodschap er vrij dik bovenop ligt, is het boek niet prekerig. Dit is te danken aan kleine grappige details in het verhaal en de originele tekeningen. Omdat die voorzien zijn van teksballonnetjes, zijn ze een beetje strip-achtig.

Erg leuk om naar te kijken is ook de dubbele pagina waar het ruimteschip op ruitjespapier tot in de details is uitgetekend.

Indringend psychologisch portret (8+)

Sommige boeken vallen op omdat ze anders zijn. Dit is er zo-een. Het begint meteen al met de kaft. Het kleine formaat, de indringende illustratie en de intrigerende titel: 'Mijn zus draagt een heuvel op haar rug'.

De plaatjes vertellen een eigen verhaal
Sla je het boek open, dan zie je dat het een leesboek is. Toch spelen de illustraties een bijna even belangrijke rol. Hier is geen sprake van 'een plaatje bij een praatje'. De plaatjes vertellen op hun eigen, indringende wijze het verhaal. Ze zijn magisch, bijna surrealistisch, absoluut niet lief, bij tijd en wijle zelf angstaanjagend.

Is dit een kinderboek?, vraag je je af. Die vraag is niet helemaal eenduidig te beantwoorden. Het boek zet een psychologisch portret neer van een pubermeisje met een bochel. Zij lijdt verschrikkelijk onder haar handicap. Ze voelt zich mismaakt en vreest dat geen jongen haar ooit zal liefhebben. Soms sluit ze zich af, dan weer barst ze uit in hevige woede-aanvallen.

Halve engel
Het verhaal wordt verteld door haar jongere broertje. Hij bekijkt zijn zus anders dan de meeste mensen. Hij noemt haar een halve engel. Die bochel is haar ene vleugel die nog uit moet komen. Toch is zijn zus zeker niet altijd lief voor hem. Ook het broertje is regelmatig het slachtoffer van haar jaloezie, woede en frustratie.

Dit alles wordt verteld in een sober taalgebruik. Vanuit het perspectief van een kind dat enerzijds de stemmingen van zijn zus beter aanvoelt dan de meeste mensen, maar anderzijds te jong is om de volle lading te bevatten van alles wat zijn zus doormaakt.

Zelfmoord
Het boek eindigt met de zelfmoord van de zus. Haar dood wordt niet expliciet genoemd. In de woorden van het broertje zwemt ze in de put tussen de waternimfen.

Ik ben er nog niet helemaal uit hoe geschikt dit boek is voor kinderen. Wat het taalgebruik betreft kan het voorgelezen worden aan kinderen vanaf een jaar of acht. Om het zelf te lezen moeten ze minimaal tien zijn.

Ik vraag me af of het verhaal voor de meeste kinderen niet te zwaar, te moeilijk en te abstract is. Het is aan ouders om in te schatten of hun kind een dergelijk boek 'aankan'. Als dat zo is, is het een boek dat je raakt en je lang bijblijft.

Problemen (10+)

Dit boek vertelt de belevenissen van een gezin waarvan de oudste twee kinderen geadopteerd zijn. Aan de buitenkant is daar niets van te zien omdat Liesbeth en Pierre als Vlaamse baby's bij Vlaamse ouders terechtgekomen zijn. Van binnen worstelen ze echter met dezelfde vragen en problemen als veel andere adoptiekinderen.

Bij Pierre leidt die worsteling tot gedragsproblemen, waardoor hij moeite heeft om zich op school te handhaven. En Liesbeth moet in het reine zien te komen met haar teleurstelling, als blijkt dat de ontmoeting met haar 'geboortemoeder' niet een gevoel van warme herkenning oplevert.

Moeizaam
Een interessante thematiek. Daarom is het jammer dat het boek op alle niveaus nogal moeizaam loopt. Zo heeft de schrijfster het zieleleven van beide hoofdpersonen willen blootleggen, maar ze slaagt daar niet goed in. De ene keer ligt het perspectief bij het broertje, dan weer bij het zusje, waardoor geen van hen voldoende aandacht krijgt. De complexe problematiek waar beiden mee worstelen, wordt wel uitgelegd maar is voor de lezer niet echt invoelbaar.

Ook de verhaallijn loopt vrij hortend en stotend, en krijgt nergens echt vaart. Zelfs de zinnen willen niet echt vloeien. En dat ligt niet alleen aan een aantal Vlaamse woorden die voor Nederlanders onnatuurlijk klinken.

Kortom
Kortom: de gedachte achter het boek is goed, en er zitten zeker een aantal interessante onderwerpen in, maar door de matige uitwerking komt dit niet echt uit de verf.

Nog meer Problemen (10+)

Boeken waarin maatschappelijke kwesties een belangrijke rol spelen, zijn soms nogal zeurderig. Dan wordt de boodschap belangrijker dan het verhaal. Maar bij 'Lekker wakker', dat zich bijna volledig afspeelt tussen zwervers, junks, alcoholisten, hoeren en gekken, is dat absoluut niet het geval. Het is een spannend en geestig boek, dat zich 'toevallig' lijkt af te spelen aan de zelfkant van de maatschappij. En tegelijkertijd gáát het over dat leven.

Charley is weggelopen van huis. Niet omdat ze het er niet meer uithield, meer om de sport. Ze heeft namelijk twee moeders die allebei bij de politie werken en die voortdurend mensen moeten opsporen. Nu moet zij zelf eens opgespoord worden.

Nieuwe vrienden
Charley weet zich een paar dagen op straat staande te houden. Ze komt een bonte stoet van daklozen tegen. In eerste instantie wordt ze een beetje door hen afgeschrikt, maar al snel worden het haar vrienden.

Stuk voor stuk hebben ze wel iets vreemds. Ze blijken echter ook allemaal hun eigen kwaliteiten en leuke kanten te hebben. Samen met haar nieuwe vrienden beleeft Charley een avontuur. En uiteindelijk loopt alles allemaal goed af en gaat Charley weer terug naar huis.

Een les in ruimdenkendheid
Een spannend, grappig, vlot, lekker gek boek. De rauwheid van het daklozenbestaan wordt niet verbloemd, maar warmte en vriendschap domineren in dit boek over ellende.

Daarnaast biedt het boek een soort les in ruimdenkendheid. Het feit dat Charley twee moeders heeft, wordt bijvoorbeeld gebracht als een vanzelfsprekend gegeven. Maar het belangrijkste is de relatie die Charley opbouwt met de daklozen. Mensen die door de maatschappij worden uitgekotst, blijken vooral gewoon mensen te zijn. Ondanks al hun ellende en gorigheid.

Katinka Kersting
katinka@ouders.nl

Archief kinderboeken-recensies in de Leeszaal.