home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel   Kinderen en depressies - deel 1   Kinderen en depressies - deel 2

Gezondheid: Kinderen en depressie - deel 2 14 november 2003 Een depressie kan klinisch bekeken worden (als een ziekte) maar ook als een zingevings-probleem. Hieronder wordt de tweede optie uitgewerkt.   "Het leven heeft geen zin" door Eric Citroen De hele dag in bed liggen en voortdurend een grote mond opzetten. Voor een dag is dat nog wel uit te houden. Maar als het maandenlang duurt? Dat een depressie veel meer is dan het bekende 'dipje' weten veel mensen zo langzamerhand wel. Toch hoor je nog een uitdrukking als 'Ik voel me een beetje depri'. Maar waar ligt het onderscheid nu precies? En vooral: wat kun je ermee als je kind het heeft? Voor ouders lijkt er in elk geval één welgemeend advies te geven. Blijf er zelf niet te lang mee tobben, maar zoek hulp. Uit de vraagbaak van Ouders Online: Hoe het niets doen van zoon (16 jaar) aan te pakken? Zoon (16 jaar) wil niets, geen school, geen werk. Probeert af en toe iets om, naar het lijkt, ouders tevreden te stellen en om van het 'gezeur' af te zijn. Gesprekken, sancties halen niets uit. Rustpauze ingelast om na te denken. Hij weet het niet! Blowt regelmatig. Drinkt nauwelijks. Vrienden gaan naar school en werk. Wat te doen, is hij depressief? Eet ook niet goed. Heeft hij faalangst? Hij is goed in manipuleren en is daar zeer hardnekkig in. Achteraf is dat goed te benoemen en moet hij wel eens lachen. Hij is graag thuis! Praat gezellig als hij thuis komt. Zolang er geen eisen aan hem gesteld worden, gaat het prima. Echter de wil om iets te doen, wordt steeds minder lijkt het en de eisen moeten steeds 'lager' worden. Van afwas tot boodschap: alles kan zomaar teveel zijn. [Naam en adres bekend bij redactie] Slaande deuren Wisselende stemmingen horen nu eenmaal bij pubers. Met slaande deuren weglopen, zich terugtrekken op de kamer met oorverdovende muziek, spijbelen, experimenteren met drugs, lamlendig rondhangen. Maar achter dit gedrag kunnen soms ernstige emotionele problemen schuilgaan, legt stichting Korrelatie uit op haar internetsite zwaarweer.nl. 'Lichamelijk kunnen hormonen heftige emoties en plotselinge stemmingswisselingen veroorzaken. Geestelijk krijgt de jongere behoefte zijn eigen identiteit te ontdekken. Hij maakt zich steeds meer los van het gezin. Van veilige vertrouwenspersonen veranderen de ouders, althans in zijn ogen, in hinderpalen op de weg naar een zelfstandig bestaan. Hij wil zijn eigen weg gaan, samen met leeftijdgenoten. De conflicten waarmee deze ontwikkeling gepaard gaat, kunnen leiden tot innerlijke strijd en angst. Een vrolijke, opgewonden stemming kan omslaan in somberheid en wanhoop. Een jongere bij wie zo'n sombere stemming langere tijd aanhoudt, lijdt mogelijk aan een depressie.' Volgens Korrelatie wordt een echte depressie nogal eens onderschat. 'Pubers moeten leren tegenvallers aan te kunnen, maar voor een bepaalde groep jongeren raakt het evenwicht duurzaam verstoord. Vaak is er meer aan de hand dan de doorsnee problemen. Als je het al moeilijk hebt met jezelf, kan de echtscheiding van je ouders een extra belasting zijn. Als je jezelf al heel lelijk vindt, raak je écht in de puree als je gepest wordt op school. Niet iedereen kan tegenvallers in het leven even goed aan. Dat hangt er vaak van af, hoeveel tegenvaller het er tegelijk zijn en hoe goed je je er tegen teweer kunt stellen. Soms raak je er uitgeput van.' Eén op de twintig Volgens een schatting van Korrelatie is één op de twintig jongeren depressief. Andere cijfers zijn van het Trimbos-instituut dat kort geleden naar buiten kwam met een onderzoek. Daaruit blijkt dat het grootste deel van de Nederlandse jongeren tevreden is met hun leven. Toch hebben veel 11- tot 17-jarigen ook psychische problemen. Eén op de tien zegt zich regelmatig ongelukkig te voelen. Theresia van der Hoeven is ontwikkelingspsychologe bij de Ichtus Groep in Katwijk. Zij heeft in haar praktijk veel te maken met depressieve jongeren. 'We krijgen aanmeldingen door jongeren zelf of door ouders of de school,' vertelt ze. 'Het klinkt wat vreemd, maar alleen al het aanmelden, het feit dat er naar je geluisterd wordt, is een behandeling op zich. Wat de symptomen betreft, gaan we af op wat het kind zelf vertelt. Of het zich droevig voelt, dagelijks huilerig is. Het kan geen plezier meer hebben aan belevenissen. Verder kan er sprake zijn van gewichtstoename en vermoeidheid. Een ander symptoom is een gevoel van waardeloosheid'. 'Op school uit depressie zich door moe zijn, door gedachten van waardeloosheid, concentratieproblemen, minder kunnen nadenken en besluiteloosheid. Een belangrijk kenmerk is ook de doodswens. In vergelijking met volwassenen leidt depressie bij jongeren minder tot zelfmoord, maar de wens is er bij jongeren wel degelijk. Ik heb zelf het idee dat volwassenen hiermee weloverwogener omgaan.' Oorzaken Er zijn verschillende soorten oorzaken voor depressie, geeft Van der Hoeven aan. 'In de eerste plaats de individuele factoren. Jongeren kunnen er aanleg voor hebben, iemand kan een negatieve manier van denken hebben. De puberteit kan een rol spelen, maar ook kan er in het verleden sprake geweest zijn van een depressie. Ten tweede zijn er de omgevingsfactoren. Het kan zijn dat een van de ouders ziek is, of een depressie heeft, een broer of zus kan een handicap hebben. Verder kan de opvoedingsstijl van de ouders van invloed zijn. Als zij te weinig ruimte bieden tot individuele ontplooiing kan dit leiden tot somberheid. Daarnaast is incest, seksueel misbruik, of problematische relaties met leeftijdgenoten een oorzaak. Tot slot kennen we de zogenaamde levensloopfactoren. Hierbij kan gedacht worden aan de ervaring van verlies, bijvoorbeeld een overleden ouder, maar ook scheiding valt hieronder.' Korrelatie noemt in dit kader ook nog ondervoeding als oorzaak. 'Daardoor kan het kind bepaalde stoffen missen. Een tekort aan neurotransmitters zorgt voor een grotere kans op depressiviteit. Neurotransmitters zijn stoffen die een rol spelen bij het doorgeven van prikkels van de ene zenuw naar de andere. Ook de productie van bepaalde hormonen kan ontregeld zijn.' Behandeling Veel depressies gaan na verloop van tijd over. De gemiddelde duur van een depressie is een half jaar, maar het kan ook veel korter of langer duren. Vrijwel altijd komt het moment dat het weer beter gaat, maar het gaat heel langzaam. Daarom is hulp belangrijk, stelt stichting Korrelatie. Over het nut van medicijngebruik wordt verschillend gedacht. Theresia van der Hoeven: 'Ten aanzien van pillen zijn we bij jongeren terughoudend. Zodra er in de omgevingsfactoren iets aan de hand is, wordt gekeken of daar niet eerst iets aan te doen is. Gaat het echter om een genetische oorzaak, dan kunnen medicijnen eerder in aanmerking komen. Pas bij langdurige depressies wordt een psychiatrisch consult aangevraagd.' Ouders Ouders spelen een belangrijke rol in de behandeling. Ze moeten kinderen vooral aanmoedigen, motiveren, zegt Van der Hoeven. 'Ook al zijn het maar kleine dingen, zoals de hond uitlaten. Je moet ze ook niet alleen op hun kamer laten zitten. Stel haalbare taken, laat ze meehelpen.' 'Van schuldgevoel bij ouders merk ik niet veel. Wel dat ze vaak met lege handen staan. Ze vragen dan of het aan hen ligt. In het geval van een strikte opvoedingsstijl kun je daarover praten. We zeggen altijd nadrukkelijk dat het erom gaat dat het beter gaat met het kind en niet om de ouders een pak op de broek te geven.' Zingeving Kijkend naar de diepere oorzaken kun je je afvragen of depressie niet het gevolg is van de huidige samenleving. Theresia van der Hoeven ziet wel een verband. 'Jongeren zijn altijd op zoek naar geluk. Maar soms zitten dingen nu eenmaal tegen. Ik constateer dat het idee in onze maatschappij van 'steeds meer willen hebben' leidt tot ongenoegen.' Een ingezonden brief uit de VPRO-gids als reactie op een brief van een depressief meisje: Beste Mirthe, zal ik je iets vertellen: de zin van het leven bestaat niet! Het is een verzinsel van de mensen die overal een reden achter zoeken. Ze kunnen het gewoon niet hebben dat er geen reden achter zit. Daaruit zijn ook godsdiensten voortgekomen, want god is hun verklaring van waarom we hier zijn en dan is de zin van het leven dat god aanbeden moet worden en dat je goed leeft. Maar zo werkt het niet. Niets heeft zin. Dat wil zeggen: totdat je er zin aan geeft. Ga op muziek, ga bloemstekken, lezen, bungee-jumpen, whatever. Ik voelde me op een gegeven moment depri, maar ik vond mijn passie en nu heb ik weer zin! Om van alles te doen, om mezelf even helemaal uit te putten, om even iets stoms te doen. Een jongen van vijftien Geloof als handreiking Van der Hoeven vervolgt: 'Binnen de Ichtus Groep hebben alle hulpverleners een christelijke overtuiging. Het grootste gedeelte van de aanmeldingen heeft een kerkelijke achtergrond. We hebben dan ook wel mensen die eerst naar de predikant zijn gegaan. Die verwijst op zijn beurt vaak door naar ons of een andere maatschappelijke instelling. In de meeste gevallen komt iemand bij ons via de huisarts. Onze behandelingsmethode is overigens dezelfde als in een neutrale instelling, maar bij ons is wel wat meer ruimte voor geloof. Je begrijpt waar iemand het over heeft. Geloof kan een handreiking zijn om toch door te gaan. Toch is er bij de redenen waarom mensen depressief worden nooit een relatie met het geloof.' Zoek hulp Zorg dat je er op tijd bij bent, is dus de boodschap van alle hulpverleners. Anders komt het kind minder tot ontwikkeling. Het gaat minder zijn omgeving verkennen en trekt zich terug. Korrelatie: 'Het is van groot belang dat een jongere iemand vindt, die hij of zij kan vertrouwen. Iemand die hem serieus neemt, zelfs al doet hij dat zelf niet eens. Iemand die hem de weg wijst naar professionele hulpverlening als de klachten niet overgaan. In de geestelijke gezondheidszorg bestaat al behoorlijk wat ervaring in het helpen van depressieve jongeren. De meesten hebben echt baat bij de hulp. Ook al zagen ze het somber in toen ze begonnen, velen hebben na verloop van tijd wel degelijk weer een leuk leven'. Depressie kan overwonnen worden als er op een goede manier aan gewerkt wordt. Maar dan moet die hulp wel gezocht worden, vindt Van der Hoeven tot slot. 'Het is beslist geen schande.' Eric Citroen p/a redactie@ouders.nl Dit artikel werd eerder gepubliceerd in Kiezels, tijdschrift voor opvoeden en geloven (jrg 10, nr 5, september 2003).