home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel

Opvoeding - boekbespreking - Kijk mama, zonder handen! 30 januari 2004 In "Kijk mama, zonder handen!" geeft Ivo Engelen suggesties voor de manier waarop je kinderen zelfstandigheid kunt bijbrengen. Karin Amstutz bespreekt het boek. Kijk mama, zonder handen! auteur: Ivo Engelen uitgegeven door: Lannoo ISBN: 90-209-4315-4 prijs: EUR 16,95 Opvoeden tot zelfstandigheid, hoe doe je dat? door Karin Amstutz Zelfstandigheid is een 'hot item'. Zowel op school als thuis. In 'Kijk mama, zonder handen' geeft de pedagoog Ivo Engelen tal van suggesties voor de manier waarop we onze (schoolgaande) kinderen zelfstandig kunnen laten leren en denken. Zijn aanpak moet leiden tot een betere werkhouding en misschien – maar daarvoor krijgen we geen garantie – tot betere leerresultaten. Waarom al die aandacht voor huiswerk (want daar gaat het in grote delen van het boek over)? Volgens Engelen is huiswerk van grote invloed op het dagelijkse reilen en zeilen van een gezin. Veel meer dan vroeger bemoeien we ons met wat de kinderen op school leren. Niet zo gek natuurlijk. Schoolprestaties bepalen immers onze kans op maatschappelijk succes. Je kunt je na het lezen van dit boek wel afvragen of ouders wel zitten te wachten op zo'n uitgebreide uitleg over de aanpak van huiswerk, hoe degelijk die ook is. Engelen maakt eerst duidelijk hoe belangrijk het is om je te realiseren dat leren met vallen en opstaan gaat. Kinderen zijn al vanaf hun geboorte bezig met leren, of ze nou fietsen, tanden poetsen, met mes en vork eten of huiswerk maken. En net als met fietsen geldt: als je als kind alles onder controle wilt houden, dan leer je het toch niet helemaal goed. Pas als je zittend op het stuur, staand en zonder handen kunt fietsen, ben je een echte fietser. En dat gaat niet zonder schaafwonden. Zelfvertrouwen, motivatie en probleemgerichtheid Als er eenmaal aan de basiscondities is voldaan (een eigen werkplek, studeren op een vast tijdstip, een stimulerend klimaat), dan is het volgens Engelen zaak om te werken aan drie dingen: het zelfvertrouwen van onze kinderen; hun motivatie; hun gevoel van competentie. Het gevoel van competentie heeft alles te maken met de vraag: wat moet ik kunnen en kennen. Kinderen volgen de aanwijzingen van een volwassene vaak té letterlijk op. Ze stellen zich (en ons) weinig tot geen vragen bij wat ze doen. En soms vinden wij dat ook wel goed zo. Het kost namelijk minder tijd en energie om je kind gewoon te overhoren dan om eerst samen uit te zoeken of dat wel de bedoeling is. Engelen stelt voor om vier vraag-kapstokken te gebruiken voor een oplossingsgerichtere werkwijze: wat moet ik kunnen? Hoe pak ik het aan? Doe ik het goed? En heb ik bereikt wat ik wilde? Leuk bedacht, maar wel jammer dat er met die over te trekken beren-pictogrammen (die de kapstokken moeten symboliseren) overdreven veel aandacht uitgaat naar de probleemoplossende werkwijze. Daardoor wordt het allemaal wel een beetje kinderachtig. Motivatie Goede resultaten hangen niet alleen af van het vermogen om probleemoplossend te werken. Motivatie is ook belangrijk, aldus de auteur. Vindt ons kind het leuk om iets te leren? Heeft hij er zin in? Gelooft hij in het succes? En last but not least stelt Engelen dat je onmogelijk goed kunt presteren wanneer je niet goed in je vel zit. Nogal wiedes. Al met al is de piramide met bouwstenen interessant, maar niet schokkend. Jammer dat je af en toe de draad kwijt raakt omdat de schrijver nogal van de hak op de tak springt. Prijs je kind wat vaker De auteur strooit veelvuldig met kleine wijsheden. Zo benadrukt hij het belang van belonen: We kunnen het niet vaak genoeg doen en dan ook graag met wat meer woorden. Want als het om complimenten gaat, lijken we ineens verbaal gehandicapt; veel verder dan een 'prima' of 'goed zo' komen we niet. Waarschijnlijk omdat we vrezen dat een teveel aan positieve feedback leidt tot een vermindering van de inspanning. Niet dus. Vervolgens trakteert de auteur ons op een rake defintie van de dunne lijn tussen belonen en verwennen: 'Belonen is positief reageren op positief gedrag. Bij het verwennen reageert de ouder altijd positief, ongeacht het gedrag van het kind.' Ga de machtsstrijd niet aan Een andere doordenker gaat over machtsstrijd: als we in discussie gaan over het feit dat ons kind moet opruimen, zijn bord leeg eten, zwemspullen inpakken etc., dan stellen we ons meestal eisend op. We oefenen druk uit, we dreigen met straffen of paaien met beloningen. Volgens Engelen kun je een machtssrijd alleen winnen door hem niet aan te gaan. In plaats van straffen of belonen, dreigen of boos worden, is het volgens hem veel interessanter om je kind te confronteren met de gevolgen van zijn eigen gedrag. Zoonlief wil niet opruimen? Prima. We gaan er alleen vanaf nu niet meer ons best doen om over zijn spullen heen te stappen. Alles wat in de weg ligt, wordt wellicht kapotgetrapt of het komt in de stofzuiger terecht... Ik-boodschap Verder kan het ook geen kwaad om weer eens te horen dat je bij een discussie met je kinderen (of iemand anders) altijd een ik-boodschap moet geven. De ander voelt zich dan minder snel aangevallen en in een hoek geduwd. "Je bent een sloddervos" komt heel wat harder aan dan "Ik heb moeite met het feit dat jouw dingen overal rondslingeren." Een ik-boodschap biedt veel minder voedingsbodem voor discussie of machtsstrijd. Zelfs de meest dwarse puber zal je niet willens en wetens willen kwetsen. Opvoedkundige pareltjes Het is even zoeken, maar er zitten toch wel wat opvoedkundige pareltjes in het boek verstopt. Zo geeft de auteur de volgende simpele regel om kinderen aan het denken te zetten: "Beantwoord zoveel mogelijk vragen van je kinderen met een wedervraag". Verder zegt hij: "Als je je kinderen op de lange termijn iets wilt leren, is het soms nodig om wat soepeler om te gaan met het resultaat op korte termijn. Houd dit bekende gezegde in gedachten: 'Geef mensen geen vis maar leer ze vissen'". Daarin zit een mislukking ingebouwd. Toch horen al die keren met een lege hengel erbij. Ze motiveren je juist om meer aandacht te schenken aan het vissen. Door sterk resultaatgericht te helpen, lossen we wellicht het probleem van vandaag op, maar op lange termijn leren we onze kinderen niet voor zichzelf te zorgen. Karin Amstutz p/a redactie@ouders.nl