home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel

Onderwijs - Langzaam leren 12 november 2004 Kinderen leven onder hoge druk. Dat komt doordat ouders hun kinderen te veel pushen, zeggen deskundigen. Nee, het komt door het onderwijs-systeem, zeggen ouders. Daarom gaan zij op zoek naar langzaam onderwijs. Ouders Online signaleert een nieuwe trend.   De opkomst van het langzame leren door: Justine Pardoen De media melden met regelmaat dat ouders hun kinderen te veel onder druk zetten. Ouders zouden hun kinderen te veel pushen. Niet alleen als het gaat om pubers die hun eindexamen moeten halen, maar zelfs als het gaat om kleuters. (Zie ook: Mijn ouders zetten me te veel onder druk om te slagen.) Gezinnen hebben gemiddeld nog geen twee kinderen, en die kinderen moeten excelleren. Ze moeten allemaal bijzonder zijn en er mag er geen-een meer falen. En als er wel eentje faalt, dan moet dat een verklaring hebben in een of andere erkende afwijking. Het (gereformeerde) Nederlands Dagblad publiceerde daar op 23 mei 2003 een verhelderend artikel over. Dik Trom-complex Het Grote Verklaren startte al jaren geleden. Zo publiceerde Skepter, het huisorgaan van de Stichting Skepsis ("Een kritische visie op pseudo-wetenschappelijke beweringen") in 1996 het artikel Een wonder of een total loss, waarin de hype rond het hoogbegaafde kind aan de kaak werd gesteld. De auteurs van dat artikel noemden het 't Dik Trom-complex ("Het is een bijzonder kind en dat issie") en signaleerden een wildgroei in het aantal kinderen met het etiket 'hoogbegaafd'. "De verwachtingen zijn hoog gespannen. Maar wat een tegenvaller als op de peuterspeelzaal of de basisschool blijkt dat het kind lastig is, of anderszins sociaal niet erg vaardig! Of als z'n prestaties, althans naar het oordeel van de ouders, ondermaats zijn! Hoogbegaafd dan misschien? Zou een aardige poedelprijs zijn." Diagnosevervuiling Dat streven naar het perfecte kind legt een grote druk op professionals, roept hoogleraar Micha de Winter al een tijdje. De Winter is hoogleraar Kinder- en Jeugdstudies in Utrecht. Hij maakt zich zorgen over het toenemend aantal diagnoses bij kinderen. Volgens hem is er sprake van 'diagnosevervuiling'. Ook de bekende psychologe Martine Delfos maakt zich al jaren zorgen: "Een kind dat een verkeerde diagnose krijgt, krijgt namelijk ook de verkeerde behandeling of begeleiding". Volgens Delfos krijgt een kind dat gewoon niet goed in zijn vel zit, te snel een etiket opgeplakt, van ADHD tot hoogbegaafd. Inmiddels zien we ook al jaren een sterke stijging van het aantal dyslectische kinderen en – meer recent – een stijging van het aantal kinderen met NLD (non verbal learning disorder oftewel niet-verbale leerstoornis). "Misschien", zo suggereert Delfos, "zijn veel van die kinderen wel gewoon ongelukkig doordat er te veel van hen geëist wordt". Zij pleit dan ook voor een herwaardering van de 'langzame' emoties, zoals tederheid, respect, mededogen, bescheidenheid, aandacht, en liefde. Geduld Van alle langzame emoties is 'geduld' misschien wel de langzaamste. We hebben de laatste jaren steeds minder geduld om kinderen te laten groeien in hun eigen tempo. Zodat ze zich kunnen ontwikkelen naar hun eigen aard en wezen. Deskundigen wijzen graag met een beschuldigende vinger naar de ouders: die werken allebei, moeten naast hun carrière ook zo nodig nog 1.8 kinderen, willen duur op vakantie en graag twee auto's voor de deur, en als ze alles voor elkaar hebben, gaan ze ook nog eens scheiden. Ja, dat is vragen om problemen natuurlijk. Ik geloof er niet in. Het aantal ouders dat allebei fulltime werkt als het oudste kind 3 jaar is, is gering. De meeste vrouwen werken tijdens het moederschap parttime of helemaal niet. En al die zogenaamde zorgenkinderen hebben lang niet altijd gescheiden ouders. Het probleem ligt dan ook veel dieper dan de individuele egocentrische ambitie van ouders. Stopwatches bij de AVI-toets Het leven in het algemeen is niet langzaam meer. We eten fast food en we gaan voor 'snelle winst'. We leven snel en willen snel succes, waarbij geen rol meer is weggelegd voor mensen die dat tempo niet aankunnen. Het gevolg daarvan zie je ook in het onderwijs. Veel scholen zijn toets- en stampscholen geworden, met stopwatches bij de AVI-toets en CITO-scores in de schoolgids. De winst van een diagnose Ouders en leerkrachten beginnen het langzamerhand ook te zien. Laatst vertrouwde een leerkracht me toe dat hij een enorme groei van alternatieve scholen voorspelde, en dat hij wel begreep waar dat vandaan komt. "Ons schoolsysteem hecht enorm veel waarde aan toetsing door de hele basisschool heen. Het klassengemiddelde op een onderdeel als begrijpend lezen wordt nu vergeleken met het landelijk gemiddelde. Zit het eronder, dan noteert de Inspectie een minnetje, ténzij blijkt dat leerlingen in die groep 'mankementen' vertonen." Een leerling met een erkend mankement, een etiket dat door een erkende instantie op dat kind geplakt is, levert scholen dus wat op. Op zijn minst in de vorm van 'geen verlaging van het schoolgemiddelde'. Maar kinderen die gewoon niet lekker in hun vel zitten, die trekken het gemiddelde maar omlaag. Ook voor ouders is een officiële diagnose lonend. Namelijk: in de vorm van erkenning, waarmee deuren naar extra hulp open gaan. Ook al is die hulp lang niet altijd de beste hulp voor het kind zelf. Maar dat kun je als ouder vaak niet goed beoordelen. Gevangen in het zorgdossier Tegelijkertijd maakt een eenmaal opgeplakt etiket het voor ouders vrijwel onmogelijk om een kind van school te laten wisselen. Terwijl een verandering juist heel gezond kan zijn. Sommige kinderen knappen daar zo van op, dat hun problemen als sneeuw voor de zon verdwijnen. Maar als je eenmaal een kind hebt met een dossier als zorg-leerling, zul je op een andere school niet gauw meer welkom zijn. Zodra je een gesprek aanvraagt op een andere school, gaat de nieuwe school eerst poolshoogte nemen bij de huidige school. Een ouder: "Ik kan dus helemaal niet rondkijken zonder dat de oude school daarvan weet." Inderdaad bestaan er tussen veel scholen dit soort afspraken. Langzaam onderwijs Steeds minder kinderen kunnen aarden in het normale schooltype. De eerder geciteerde leerkracht vervolgt: "De meeste basisscholen zijn 'toetsscholen' en 'stampscholen'. Daarbij is steeds minder ruimte voor een bredere begeleiding in de ontwikkeling van kinderen. We zien nu dan ook dat ouders op zoek gaan naar scholen waar cijfertjes minder belangrijker zijn dan personen. Hiermee wil ik helemaal niet zeggen dat ik kennisoverdracht onbelangrijk vind. Maar het accent ligt nu helemaal op lezen, spellen en rekenen, en zo zou het niet moeten zijn. Ik voorspel dan ook dat het aantal initiatieven dat zich min of meer ontworstelt aan de Inspectie, sterk zal toenemen." Bij dat soort initiatieven kunnen we denken aan privé-scholen zoals het Centrum voor Creatief Leren, of Iederwijs of de zogenaamde Boerderijschool in het Groningse dorpje Zijldijk. Ook de roep om verruiming van de mogelijkheden voor thuisonderwijs neemt toe. Het is allemaal een uiting van hetzelfde: ouders zijn op zoek naar een vorm van langzaam onderwijs. Ze hebben een grenzeloos vertrouwen in de eigen ontwikkeling van hun kinderen. Ze willen die kinderen natuurlijk wel een inspirerende omgeving bieden, maar ze willen hen niet langer blootstellen aan een type onderwijs waar hun kinderen ziek van worden. Verder lezen Dossier Vertrouwenscrisis op Ouders Online Ben je je kind aan het 'pushen' of stimuleren? op Planet Internet Discussie: Ouders pushen hun kinderen te veel op Planet Internet De Vrijborch Justine Pardoen redactie@ouders.nl Reacties van lezers 1. Mw Pardoen, Weer zeer genoten van uw artikel. Miste daarin het doel van de opvoeding: "onderwijs en opvoeding moeten erop gericht zijn een kind voor te bereiden op de toekomstige samenleving." Hoe moeten mijn kinderen (van 7 en 12) in de samenleving van, zeg 2020 opereren? Hoe leer ik ze om te gaan met de gejaagdheid, de vereenzaming, het Big Brother-bestuur, de vervuiling, etc., die er in die tijd zal zijn? Volgens mij door ze nu bloot te stellen aan al die factoren, ze te leren die te herkennen en daar eigen antwoorden op te zoeken. Mijns inziens krijgen ze die antwoorden niet bij Iederwijs: dat lijkt me meer een vooropleiding voor de Kolonie Walden. Nobel, maar naast de samenleving. Groet, Arie de Zeeuw 2. Wat een ongelooflijk mooi en uitgebalanceerd artikel! Een verademing om te lezen dat de neiging van ouders om hun kind uit het regulier onderwijs te halen nu eens niet als iets onverantwoords en excentrieks wordt veroordeeld, maar gezien wordt als een daad van vertrouwen van de ouders in de eigen ontwikkeling van het kind. Naar mijn mening is trouwens het doel van de opvoeding: "Je er - respectvol - van bewust zijn dat je kinderen de makers en bewoners zijn van de toekomstige samenleving, en ze de kans geven de daarvoor benodigde karaktereigenschappen en gereedschappen te ontwikkelen." Ik begrijp hoe de term "langzaam leren" hier tot stand is gekomen, hoe het bedoeld is in relatie tot de manier waarop cognitief leren binnen het huidige onderwijs gestimuleerd wordt. Toch kan ik het niet nalaten te zeggen dat er juist bij de alternatieve en vernieuwende leersystemen èn bij thuisonderwijs over het algemeen veel efficiënter en dus sneller geleerd wordt. Het is maar net wat je onder 'leren' verstaat. Van de hoeveelheid cognitieve kennis die er op scholen in kinderen gepompt wordt beklijft maar een heel klein percentage, en over andere vormen van kennis zullen we het maar even niet hebben. Kinderen die vanuit de innerlijke motivatie, en met ruimte voor tederheid, respect, mededogen, bescheidenheid, aandacht en liefde mogen leren, nemen de door hun verkregen informatie bijna totaal op. Het is een proces dat voor alle betrokkenen veel meer geluk, tevredenheid en resultaat oplevert. Ik kan het helemaal eens zijn met de bewering dat het steeds hoger wordende leeftempo een negatief effect heeft op het lerend vermogen. Onze eigen wapenspreuk is: Als je de tijd neemt voor het leven, komt het leren vanzelf. En we ervaren dagelijks, met alle aanwezige voeten op de grond en volop in de maatschappij, hoe waar en waardevol dit is. Mieke Tennant, Engeland (autonomous home educator/natuurlijk lerend thuisonderwijzer) 3. Mijn complimenten voor uw artikel. Ik ben blij dat ik iets, dat ook mijn zorg is, zo goed verwoord zie! Eindelijk meer reactie op de koers die de onderwijs-inspectie de afgelopen jaren is gaan varen met haar kreet: METEN IS WETEN! Het is natuurlijk goed om het onderwijs van tijd tot tijd te evalueren en de leerlingen te proberen zo optimaal mogelijk te begeleiden via een observatiesysteem. Echter door de invoering van geijkte toetsen met landelijke normen per groep, gaat de inspectie totaal voorbij aan de behoefte van ieder kind apart. Oké, zegt dan de inspectie: "In deze groep (die dan presteert onder de landelijke norm) zitten misschien kinderen die het gemiddelde naar beneden trekken. Bewijs dit maar met onderzoekgegevens van een extern bureau". Op deze manier wordt het leerlingvolgsysteem oneigenlijk gebruikt om het falen van leerkrachten of de school aan te tonen en wordt er volkomen voorbijgegaan aan de behoeften van ouders en kinderen en wordt er getwijfeld aan de kundigheid van elke leerkracht apart. Het leerlingvolgsysteem is bedoeld om eerder kinderen op te sporen met "problemen" om te voldoen aan het gemiddelde! Er wordt voorbij gegaan aan het feit dat leerlingen kunnen en mogen verschillen. Het zou tot gevolg kunnen hebben dat leerkrachten wel tien keer uitkijken om kindgericht te werken, maar zorgen dat hun onderwijs dan maar "inspectie-proof" moet zijn, wat dat per school ook mag betekenen! Volgens mij zou het goed zijn als leerkrachten meer hun protest laten horen over "het vernieuwde" inspectietoezicht. Het wekt fraude op scholen in de hand en zorgt waarschijnlijk voor toetsscholen die (schijnbaar) geen oog hebben voor het individu met alle aspecten van zijn/haar ontwikkeling (als er geen "diagnose", om wat voor reden dan ook, door een "deskundige" is gesteld). Aan de creatieve ontwikkeling bijvoorbeeld hoeft geen aandacht te worden besteed, want dit is niet te METEN! Wij hebben het laatste inspectiebezoek ervaren als een "overval" van een partij die niet veel goeds te bieden heeft en die kostte wat kost de onderste steen boven zou halen. Klassenboeken moesten worden overhandigd en werden ongegeneerd van onder tot boven nageplozen, waarbij niet werd geschroomd om ongevraagd in afgesloten mapbladen te duiken. De intern begeleider werd niet serieus genomen, maar werd onderworpen aan de allernieuwste doorvraagtechnieken, zo van de laatste managerscursus. De leerkracht als verdachte! Ik werk op een school die zeer goed bekend staat en die eigenlijk niets te vrezen heeft. Het pedagogisch klimaat op onze school werd zelfs door de inspectie na het laatste bezoek geroemd evenals het didactisch handelen. We hebben ook veel deskundigheid in huis en werken vaak zo adequaat dat een leerkracht direct inspeelt op de behoefte van een leerling en daarbij niet toekomt om alles verantwoord op papier te zetten. Waar halen we in vredesnaam alle tijd vandaan? We werken erg hard! Een doelgerichte werkwijze is schijnbaar zo onbekend, dat het bewezen moet worden! Laat ik voorop stellen dat onze school totaal niet slecht uit het inspectiebezoek is gekomen. Maar ik ben volkomen van slag door de ver doorgevoerde managerstechnieken bij het laatste bezoek en twijfel of ik dit nog wel eens een keer wil meemaken. Misschien hebben we het niet zo getroffen met de laatste (vrouwelijke) inspecteur, maar ik ben bang dat er met "METEN IS WETEN" een nieuwe trend is gezet. Laten we het tij keren voor het te laat is. Ouders en leerkrachten: laat je stem horen! [naam en adres bekend bij de redactie] 4. Ik heb drie kinderen tussen 10 en 16 jaar, waarvan er één soms moeizaam leert, en twee erg makkelijk leren. Niets aan de hand zou je denken. Wat ik de laatste vijf jaar ervaar is dat het "laissez faire" in het onderwijs omgeslagen lijkt in het andere uiterste. Soms lijkt het wel of je met veekeuringen te maken hebt. Ik ben dan ook erg blij dat de basisschool van mijn jongste onlangs de Cito-entreetoets (eind groep 7) heeft afgeschaft.Wat had moeten werken als een ijkpunt (waar moeten we in groep 8 nog extra aandacht aan besteden) werkt in de praktijk toch steeds meer als een blauwdruk voor het schooladvies in groep 8. En daarmee is het lot van de kinderen aan het eind van groep 7 al bezegeld. En dan het voortgezet onderwijs.Op hun sites publiceren scholen al welke cito-scores ze hanteren voor toelating tot een bepaald type brugklas.Het advies van de leerkracht in groep 8 telt nog wel mee, maar steeds marginaler.Het woord "veekeuring" dringt zich weer op. In Amsterdam wordt al jaren serieus geloot (ja, ook met de juiste cito-scores en het juiste advies) bij het aannemen van kinderen voor brugklassen op bepaalde gewilde scholen. Een en ander is natuurlijk ook te wijten aan het "meten is weten" beleid dat door de onderwijsinspectie uitgevoerd wordt. Toch vraag ik me af of er werkelijk geen gulden middenweg bestaat, of dat uit gemakzucht van het ene naar het andere uiterste doorgeslagen wordt. Voor ouders wordt het niet makkelijker.Kijk goed naar je kind, en wat het nodig heeft. Langzaam leren, en nog tijd overhouden om kind te zijn? Of een kind wat staat te trappelen om naar het gymnasium te gaan? Een combinatie van beide? Hou zelf de touwtjes in handen en kies zelf. [naam en adres bekend bij de redactie] Justine Pardoen is hoofdredacteur van Ouders Online.