home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel

Opvoeding - Geven en ontvangen 25 september 2009 Vorige week vertelde schrijfster Nelleke Noordervliet in OVT, het geschiedenisprogramma van VPRO Radio, over de watersnoodramp van 1953. Maar eigenlijk ging het over iets heel anders. Iets wat belangrijk is voor alle ouders, opvoeders, juffen en meesters. Hoe leer je kinderen wat 'alles verliezen' betekent? Hoe kweek je compassie met anderen? En wat betekent 'geven en ontvangen' eigenlijk? Lees eerst de tekst van Noordervliet en dan ons commentaar daarop.   Evacueetjes door Nelleke Noordervliet Op school kregen we in die tijd twee nieuwe meisjes in de klas. Het waren evacueetjes, zei de juf. Ze hadden alles verloren. Geen huis meer, geen kleren meer, geen speelgoed meer. Denk je eens in kinderen, zei de juf. Jullie hebben alles nog. Zij hebben niets meer. Jezus wil graag dat jullie met hen delen wat jullie hebben. En niet zomaar iets geven. Geven heeft pas betekenis als het iets is wat je zelf erg zult missen. Dan zul je weten wat zij voelen. Ze voegde eraan toe dat het zaliger was te geven dan te ontvangen. Dat laatste leek me niet helemaal waar. En als het waar was, bracht het die meisjes in een moeilijke positie. We dwongen hen tot geringere zaligheid dan ons deelachtig zou worden. Maar de boodschap kwam aan. Ik begreep wat van me verlangd werd. De twee evacueetjes stonden voor de klas en een voor een mochten we onze goede gaven overhandigen. De situatie had iets weg van het defilé op Koninginnedag. Achter hen stond een tafel waarop het speelgoed werd neergezet. Ik naderde met mijn geschenk. Het was mijn liefste bezit. Een boek. Mijn enige boek. 'Heidi' van Johanna Spyri. Ik gaf het met kloppend hart aan een van beide meisjes. Natuurlijk zou ze dol-enthousiast reageren, het boek aan haar hart drukken en het niet meer los willen laten. Ze nam het aan en legde het zonder er een blik op te hebben geworpen op de tafel achter haar. Op dat moment kon ik me alleen maar inleven in mijn eigen gevoelens. Niet in de hare. Ik was een kind. Zij ook. De juf had ons dit niet aan mogen doen. Maar juist dat heeft me veel geleerd over de mens. 'Heidi' heb ik overigens weer in mijn bezit. Nelleke Noordervliet p/a redactie@ouders.nl Naschrift van de redactie Ademloos luisterden we naar deze gesproken column. Hij had de kwaliteit van een goede thriller, waarbij je telkens op het verkeerde been wordt gezet, en gedwongen wordt om actief mee te denken. We moesten er ook om lachen: "Geven heeft pas betekenis als het iets is wat je zelf erg zult missen", zei de juf van Nelleke. We stelden ons voor dat er een kind was komen aanzetten met zijn hond. Of misschien wel met zijn eigen moeder... Maar wát een hoop fundamentele kwesties stelde Noordervliet hier in dit mini-juweeltje aan de orde. We lichten er vier uit. Het is beter te geven dan te ontvangen. Tja, een lastige leerstelling. Je wilt kinderen inderdaad leren dat het goed is om te geven (en ook leuk trouwens), maar om nou te zeggen dat geven beter is dan ontvangen, dat gaat wel ver natuurlijk. Je kunt de ontvanger in een moeilijk parket brengen, zoals de kleine Nelleke al zo scherp zag. En voor je het weet dwing je de ontvanger tot dankbaarheid, voor iets waar hij niet om gevraagd heeft. Hoe u hiermee omgaat bij uw eigen kinderen, zowel wat leren geven als wat leren ontvangen betreft, is aan u. Maar er is één ding waar we vanuit pedagogisch oogpunt op willen wijzen. En dat is dat je ook als ouders moet leren ontvangen (van je kinderen), ook al is dat soms moeilijk. Zeg dus gewoon "Ha fijn! Dankjewel!", als je kind uit zichzelf de afwas heeft gedaan of de ramen heeft gelapt om jou een lol te doen, ook al zijn de borden en de ramen er alleen maar viezer van geworden. Prijs je kind de hemel in, en ga pas puinruimen als je kind het niet ziet. Uit onderzoek is gebleken dat kinderen faalangstig kunnen worden als hun ouders niet kunnen ontvangen. Op dat moment kon ik me alleen maar inleven in mijn eigen gevoelens. Juist in de context van de jeugdherinnering die Noordervliet zo treffend beschreef, is dit een wijze les. Want zeg nou zelf: zoals u het hier leest, kunt u het zich toch levendig voorstellen? Jammer dat veel ouders dat voorstellingsvermogen zo snel kwijtraken als het om hun eigen kinderen gaat (of sterker nog: andermans kinderen). Kinderen kunnen zich domweg nog niet zo goed inleven in anderen. Ze moeten het gaandeweg leren, en dat kost veel tijd. Gun ze die tijd. Blijf dit steeds in uw achterhoofd houden als u zich ergert. Kinderen zijn niet bot, onaardig of onopgevoed, ze kunnen gewoon niet anders. Een kind dat niet tegen zijn verlies kan, kan zich nog niet inleven in het plezier dat de winnaar aan zijn winst beleeft, en zich neerleggen bij zijn eigen verlies. Een puber die lullige dingen zegt op MSN, kan zich nog niet verplaatsen in zijn online-gesprekspartner, en realiseert zich niet dat zijn gedrag opgevat kan worden als pesten. Heb dus begrip voor de sociale onhandigheid die past bij de leeftijd, en blijf met engelengeduld uitleggen wat er nou precies gebeurt in dat soort omstandigheden. De juf had ons dit niet aan mogen doen, zei Noordervliet. Maar wát had ze de kinderen nou precies niet mogen aandoen? Wie bedoelde ze met 'ons': de gevers of ook de ontvangers? En zouden de andere kinderen zich net zo beroerd hebben gevoeld als de kleine Nelleke, of was zij de enige? Je moet natuurlijk wel voorzichtig blijven met denken voor anderen. Laten we het er maar op houden dat de hele situatie nogal ongelukkig was. Belangrijker is de vraag hoe het dan wel had gemoeten. Want op zich was het geen slecht idee van de juf, dat ze twee vliegen in één klap wilde slaan: de evacueetjes wat spullen bezorgen en de klas iets leren over geven. De les die wij hier zelf uit trokken, was dat je als opvoeders altijd goed moet blijven nadenken over de consequenties van je eigen handelen. Kinderen kunnen dat nog niet zo goed, maar volwassenen horen beter te weten. De juf had moeten voorzien dat er een meisje zou kunnen zijn dat erg van lezen hield, en maar één boek had, wat ze vervolgens moreel gedwongen moest afstaan. Dat zal ongetwijfeld niet de bedoeling zijn geweest. Onvoldoende nadenken over de mogelijke consequenties van opvoedkundig handelen zie je wel vaker. Bijvoorbeeld bij dreigementen die nooit waargemaakt kunnen worden. "Ik zet je uit de auto hoor, als je nu niet ophoudt met klieren". Dat is niet handig, want 10 kilometer verder gaat het vanzelfsprekend toch weer mis, maar op de snelweg kun je niet stoppen. Zo smelt je gezag weg als sneeuw voor de zon. Maar juist dat heeft me veel geleerd over de mens. Als dát geen hart is onder de riem van elke opvoeder... De juf had het niet mogen doen, en Nelleke was er kapot van, maar ze heeft er wel veel van geleerd. Opgroeien gaat van au. Zo is het, en niet anders. Henk Boeke redactie@ouders.nl De tekst van Nelleke Noordervliet is het tweede deel van een column die zij uitsprak op 20 september 2009 voor OVT, het geschiedenisprogramma van de VPRO-radio. Het programma en de volledige column vindt u hier. Wilt u hem horen, kies dan "uur 1" en spoel door naar 34 minuten en een paar seconden. Nelleke Noordervliet (1945) is schrijfster. Zie: nellekenoordervliet.nl. Henk Boeke is redacteur van Ouders Online.