home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel

Verlies en verdriet – boekbespreking Judith van Praag 6 december 2002 Op 21 juni 1998 verongelukte Arnor, de negen-jarig zoon van John Foste, tijdens het waterskiën. Het boek Verdriet om de dood van een kind is het verhaal van een vader die antwoord probeert te vinden op de waarom-vraag. En vooral ook: hoe ga ik verder? Foste ging op zoek naar "de waarheid over leven en sterven", zoals hij het zelf noemt. Verdriet om de dood van een kind auteur: John Foste uitgever: Lannoo ISBN 90 209 4598 X Prijs: EUR 19,95 Rouwtijd is welbestede tijd door Judith van Praag Al zoekende ontdekte Foste levensvisies en filosofieën waar hij tot Arnors dood geen weet van had. Foste laat de lezer meebeleven hoe een veranderende levensbenadering hem tijdens het moeizame rouwproces troost en steun bracht. Het boek werd een verslag over zijn tocht langs het pad van het boeddhisme en andere religies, langs oude indiaanse culturen, Australische aboriginals, bijna-dood ervaringen, emotionele intelligentie, magische krachten van dieren, heilige plaatsen, reïncarnatie en karma, lichaams-uittredingen, sjamanisme, zen, moderne wetenschappelijke opvattingen en nog veel meer. Studie van teksten van anderen In het eerste hoofdstuk van 'Verdriet om de dood van een kind' is een artikel verwerkt dat eerder verscheen in de Belgische krant 'Het Laatste Nieuws'. Dat stuk, gecombineerd met gedichten, en het nawoord waarin Foste zich richt tot zijn overleden zoon, geeft inzicht in het verdriet dat gepaard gaat met het verlies van een kind. Daarmee wordt de titel recht gedaan. Daartussenin doet Foste verslag van zijn studie van teksten van anderen: lezen moest hij. Begrijpen. Al moest hij zijn hele verdere leven studeren. Op zoek naar een antwoord op vele vragen. Waarom gebeurt zoiets? Waarom was zijn zoon op het verkeerde ogenblik op de verkeerde plaats? Waar is Arnor? Bloemlezing Met de presentatie van het tussenliggende materiaal geeft Foste aan dat lezen en schrijven voor hem therapie waren. Hij ziet zichzelf niet zo zeer als schrijver, maar meer als samensteller van het boek. Ikzelf zie hem als bewerker (of als vertegenwoordiger in alternatieve denkwijzen). Verdriet om de dood van een kind leest als een werkboek, bijgehouden tijdens het bestuderen van literatuur die betrekking heeft op de dood, de zin van het leven en zelfhulp. Op zich is het overschrijven van materiaal dat indruk op je maakt een goede manier om je het geschrevene eigen te maken. De vraag is echter of de lezer gebaat is bij een boek waarin weinig sprake is van kritiek of eigen gedachtegoed. Het gaat hier eigenlijk meer om een boekenlijst die rijkelijk geïllustreerd is met fragmenten. Een soort bloemlezing van wereld-teksten over leven en dood. In het middengedeelte verandert Foste's toon voortdurend. Soms is die toon amicaal, zo van "we zitten allemaal in hetzelfde schuitje", soms belerend, en vaak vermoed ik de stem van een schrijver of een filosoof die hij in zijn eigen woorden herhaalt. Hele stukken uit het werk van – onder meer – de schrijvers James Redfield (van De Celestijnse belofte), en Penny Peirce (van De weg naar innerlijke wijsheid) zijn aangehaald of letterlijk overgeschreven. Hetzelfde geldt voor het materiaal van leken en wetenschappers die onderzoek hebben gedaan naar bijna-doodervaringen en ieder ander onderwerp dat Foste te berde brengt. Online hulpverlening Opvallend is de uitgebreide lijst van websites: een goede gids in de online (zelf-)hulpverleningswereld. Ruim zes bladzijden zijn gewijd aan verwijzingen naar websites die handelen over uiteenlopende onderwerpen: van toeval, bijna-doodervaringen en hersenkracht, tot bio- feedback, astrologie, sjamanisme en religie. Ook de bibliografie toont aan hoe hard de schrijver gezocht heeft naar de waarheid over leven en dood. Ouders van overleden kinderen en mensen die om andere redenen zoekende zijn, zullen wellicht interesse hebben in de genoemde websites of in een of meer van de titels die Foste zo gepassioneerd aan de man brengt. Verlanglijst van de rouwende Voor de bibliografie heeft Foste de Verlanglijst geplaatst die hij hier op Internet vond: users.pandora.be/ovok/verlang.htm. De lijst begint met "Ik zou willen dat mijn kind niet gestorven was", en zet een aantal misverstanden op een rijtje die rouwenden tegenkomen in de ontmoeting met anderen. Een mooie is ook: "Ik zou willen dat je begrijpt dat verdriet mensen verandert. Ik ben niet meer dezelfde persoon die ik was toen mijn kind stierf en ik zal ook nooit meer dezelfde persoon worden." Heel waar. Deze verlanglijst biedt ouders van een overleden kind (of een andere geliefde) een leidraad: puntsgewijze herkenning. En tegelijkertijd zijn het punt voor punt uitstekende adviezen voor mensen mensen in de omgeving van de rouwenden, óók aan (professionele) hulpverleners. Rouwen is doen Foste's eigen manier van rouwen komt naar voren in de wijze waarop het boek is samengesteld. Mannen zijn vaak doeners. Als ze tegen een probleem aanlopen, dan willen ze een oplossing leveren. Verdriet om de dood van een kind is het verhaal van een man die een 'oplossing' voor zijn verdriet tracht te vinden en tegelijkertijd een concrete actie onderneemt. Namelijk: het schrijven van een boek. De tijd heelt alle wonden, wordt wel gezegd, maar er blijven altijd littekens bestaan en die blijven ook altijd zeer doen. De manier waarop je de tijd doorkomt, de wijze waarop je leeft, daar gaat het uiteindelijk om. Uit Foste's boek komt duidelijk naar voren dat er geen kant-en-klare formule bestaat, maar dat rouwtijd welbestede tijd kan zijn, dat er veel te leren valt door – of dankzij – verdriet om verlies. Monument Het begin en het einde van het boek bevat het meest originele en persoonlijke gedachtenmateriaal; alleen daarmee had het monument voor Arnor al gestaan. Voor de lezer die zich door het middelste gedeelte weet heen te worstelen, valt – ook daar nog wel – zo nu en dan een persoonlijke bijdrage van Foste te vinden. En mocht een door hem aangeprezen titel aanspreken, volg dan die aanwijzing en ga het zelf lezen. Wie weet. Judith van Praag p/a redactie@ouders.nl Judith van Praag woont met haar man Gary in Seattle. Ze zijn de ouders van Ariane Eira, tijdens haar geboorte gestorven op 8 januari 1993. Judith schreef "Creative Acts of Healing" (Paseo Press, ISBN 0 9672677 0 6), dat in 1999 verscheen. "The language of grief starts by saying the name of the lost love one out loud." "Creative Acts of Healing after a baby dies" werd kort door ons besproken in de rubriek "Off-line gelezen", afdeling "Signalementen". Daar staat ook hoe u het boek kunt bestellen. Zie verder: Off-line gelezen van februari 2000.