home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

annonces

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

colofon

Actuele vragen   Archief van de taalkundigen   Vraag inzenden

Vraagbaak taalkundigen - Archief 27 november 2000 Pino (pony) en ielobol (oliebol): goed verklaarbaar (3 jr) Mijn zoontje van 3 jaar en 2 maanden draait woorden om. 'Pony' wordt 'pino', 'oliebol' wordt 'ielobol', etc. Het gebeurt het meest met worden met een ie-klank op het eind. Als hij gecorigeeerd wordt, zegt hij: "Oh ja", en herhaalt het goed. Dit doet hij vanaf dat hij ca. 2,5 jaar is. Hij is verder niet echt snel met praten; hij praat met halve woorden. Mijn vraag: wanneer worden woorden goed uitgesproken, zonder verdraaiingen? En een heel andere vraag: op welke leeftijd kan dyslexie opgespoord worden? Elsie Donkers, Utrecht Antwoord Beste Elsie, U schrijft dat uw zoontje van 3 jaar en 2 maanden woorden omdraait. Pony wordt pino, oliebol wordt ielobol, etc. In deze voorbeelden worden de twee klinkers uit de woorden verwisselt, waarbij de 'ie' eerst komt. Hieronder zal ik uitleggen dat dat heel goed verklaarbaar is. Klinkers en medeklinkers De ene klank is de andere niet. Zo zijn er klinkers en medeklinkers. Opvallend is dat kinderen relatief weinig fouten maken wat de klinkers betreft. De meeste verbasteringen betreffen de medeklinkers. Als een kind poes uitspreekt als poef, of vis als sis krijgen alle klanken van het woord dezelfde articulatie-plaats: de p, oe en f worden alledrie met de lippen gemaakt, de i en s in de buurt van de tandkassen. Vroeger dacht men dat de klinkers in dit proces geen rol speelden, maar dat klopt niet. Het lijkt er zelfs op dat de klinker de medeklinkers beïnvloedt: in de kindervorm poem voor schoen worden alle klanken, net als bij poef, met de lippen gemaakt, terwijl dat in het volwassen woord schoen alleen voor de klinker geldt. Het is dus deze klinker die de medeklinkers beïnvloedt. Dissimilatie bij twee klinkers In woorden met één klinker vind je vaak assimilatie (gelijkmaking van klanken). Maar als een woord twee klinkers heeft, zijn die juist vaak verschillend van elkaar (dissimilatie). Heel goed is dat te zien bij klanknabootsingen zoals tiktak, knipknap, ding-dong, zigzag, pief-paf-poef. Wat nu opvalt aan deze vormen is dat alleen de klinkers in de lettergrepen verschillend zijn. De eerste klinker is vaak een i en wordt voor in de mond gemaakt. De tweede lettergreep wordt verder achterin in de mond gemaakt (a, o, oe). Dit is een patroon dat je niet alleen in het Nederlands ziet, maar in heel veel talen. Het lijkt een universele voorkeursvorm te zijn. Universele voorkeursvorm Het is dus interessant te zien dat kinderen de volgorde van klinkers in woorden soms omgooien om die voorkeursvorm te benaderen, zoals blijkt uit de uitingen van uw zoon: pino voor pony en ielobol voor oliebol. Hij doet dat tegen beter weten in, want eigenlijk weet hij de juiste vorm wel. Kennelijk beïnvloedt deze universele voorkeursvorm nog steeds de uitspraak van de woorden van uw zoon. Waarom dat zo is, kan ik u niet vertellen, maar ik vermoed dat dit vanzelf weer ophoudt. Paula Fikkert P.S. Via de website van NWO, afdeling Geesteswetenschappen, is het laatste nieuws omtrent dyslexie te volgen. NWO staat voor 'Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek', de overheidsinstantie die het grensverleggende onderzoek financiert.