Nieuwe kinderboeken

De selectie van Katinka Kersting voor de Sinterklaastijd, met een special over De Meesterclub van uitgever Fontein: allemaal boeken die zich op school afspelen, geschreven door leraren.

Boek of speelgoed? (1+)

Dit is echt zo'n boek waar je je peuter in een grote boog om heen moet loodsen, als je niet van plan bent om het te kopen. Want de meeste kleine kinderen zullen het meteen willen hebben als ze het in de winkel zien staan. Met één blik is namelijk al te zien dat dit niet zomaar een boek is. Ten eerste zijn de dieren op de kaft aaibaar. De zwarte vlek van de koe is van fluweel, de rug van het varken van vilt, de pony heeft donzige manen en het schaap een wollige vacht.

Sla je het boek open, dan zie je de binnenkant van de stal. Daarin staan de vier dieren, maar nu uitgevoerd als boekje. In elk van die boekjes staat een heel simpel verhaaltje met steeds een ander thema: tellen, kleuren, geluiden en vriendschap. De linkerpagina is steeds geformuleerd als een vraag. Op de rechterpagina is het antwoord achter een flapje te vinden.

In plaats van de boekjes te lezen, kun je er ook mee spelen. De stal kan namelijk rechtop gezet worden en ook de dieren kunnen erin blijven staan. Al met al heeft dit boek bijna meer weg van speelgoed, dan van een boek. En dat kan een nadeel zijn. Want het blijft natuurlijk allemaal papier en karton en het mist dus de stevigheid van gewoon speelgoed. Voor je het weet zijn alle flapjes losgetrokken en de hokken van de dieren uit hun voegen geduwd. En dan blijft er weinig van het boek over. Want de verhaaltjes zijn te mager om zonder alle attributen te kunnen boeien.

Kortom, een boek waar alleen hele voorzichtige kinderen zonder begeleiding mee kunnen spelen.

Van muizenkeutels tot windentheater (3+)

Over poep valt heel wat te vertellen. Dat blijkt wel als je Het Poepboek leest. 32 pagina's lang wijdt Pernilla Stalfelt er over uit. En het blijft interessant. Ze behandelt de vormen, kleuren en geuren die poep kan hebben. Laat zien hoe de uitwerpselen van verschillende dieren eruit zien. Vertelt wat er met onze ontlasting gebeurt nadat het in de wc gevallen is. Legt uit dat bloemen poep nodig hebben om te kunnen groeien. Behandelt verschillende soorten winden en nog veel meer.

De kracht van dit boek is dat Stalfelt het onderwerp op een directe en eerlijke manier benadert, zonder grof of flauw te worden. Maar ze slaat ook niet door naar de andere kan en maakt er niet een soort semi-wetenschappelijke verhandeling van. De stijl van zowel haar tekst als tekeningen is charmant en grappig. Daarbij weet ze goed de balans te bewaren tussen feitelijke informatie en de poep-en-pies humor die veel kinderen hebben.

Beslist een aanrader voor peuters tot 10-jarigen die in poep geïnteresseerd zijn.

Van Pernilla Stalfelt verschenen eerder Het boek van de Dood en Het Haarboek. Momenteel werkt de schrijfster aan Het Boek van de Liefde.

Veel narigheid, weinig warmte (5+)

Egbert is een jongetje dat zich telkens in de nesten weet te werken. Hij komt klem te zitten in het keukenkastje als zijn moeder niet thuis is, klimt in een boom waar hij niet uit durft, wordt betrapt als hij snoepjes jat, zakt door het ijs en ga zo maar door.

Deze belevenissen worden in 13 hoofdstukjes van twee pagina's behandeld. Per hoofdstukje één probleem. Dat lijkt lekker overzichtelijk en handig bij het voorlezen, maar in de praktijk is het saai. Er ontbreekt een verhaallijn die de hoofdstukjes aan elkaar breit. Egbert zelf maakt ook geen enkele ontwikkeling door. Hij blijft aldoor domme dingen uithalen en zijn moeder blijft aldoor maar boos op hem worden. In feite is het hele boek niet meer dan een opsomming van alles wat er mis zou kunnen gaan bij een ondernemend kind. Weliswaar vlot geschreven en mooi geïllustreerd, maar niet inspirerend.

Alhoewel ik niet geloof dat dit de opzet is, lijkt het bijna alsof het boek geschreven is als een waarschuwing om geen stommiteiten uit te halen. Elk hoofdstuk eindigt namelijk op het hoogtepunt van de ellende. Bijvoorbeeld als Egbert zielsalleen op de brug staat, met z'n tong vastgevroren aan de leuning. Of als hij met een woedende moeder bij de dokter zit te wachten tot de knikker uit zijn neus gehaald wordt. Die moeder doet overigens in het hele boek niets anders dan vitten en schelden. Nergens geeft ze ook maar enige blijk van begrip of liefde voor haar kind.

Al met al word je niet erg vrolijk van dit boek. Als verhaaltje voor het slapengaan zou ik iets anders uitkiezen.

Spanning en humor voor de beginnende lezer (7+)

Dit is een 'probleem' dat niet echt op te lossen is. Op een bepaalde leeftijd lopen het bevattingsvermogen en het leesvermogen nu eenmaal niet parallel. Om een kind de gelegenheid te bieden een boek zelf te lezen, moet er op andere fronten een stapje terug gedaan worden.

Toch hoeven eenvoudig taalgebruik en een simpele verhaalconstructie niet per se een flauw en karakterloos boek op te leveren. Jammer genoeg is dat bij veel boekjes voor beginnende lezers wel het geval. 'Het gillende jongetje' bewijst dat het ook anders kan.

In korte hoofdstukjes en eenvoudige zinnen wordt een spannende avontuur vertelt. Het is een soort detective, die ook nog eens lekker leest en de nodig humor bevat. Geen literair meesterwerk, maar in z'n genre zeer geslaagd. Leuk genoeg zelfs om voor te lezen. En dat wil wat zeggen voor een boek dat geschreven is voor kinderen die net kunnen lezen.

Liedteksten uit Het Klokhuis (9+)

Ted van Lieshout wordt gezien als een van de belangrijkste jeugddichters van dit moment. In deze bundel staan de liedteksten die hij schreef voor Het Klokhuis. Ook zonder melodie en performance zijn deze teksten zeer de moeite waard. De inhoud van sommige gedichten komt misschien zelfs wel beter tot zijn recht in een bundel.

De stijl van Van Lieshout is helder en toegankelijk. Alle gedichten in de bundel zijn op rijm en hebben een soepel lopend ritme. Toch zijn het geen vrijblijvende versjes. Van Lieshout weet situaties, gevoelens en gedachten zo neer te zetten, dat je erdoor geraakt wordt.

Veel van de teksten gaan over weemoed en verlangen. Zo vertelt het titelgedicht over een fotomodel dat naar een ander lichaam verlangt. Een ander gedicht gaat over een Amerikaanse cowboy die in zijn dromen en gedachten in Friesland woont.

De personages lijken als het ware zomaar het bestaan in geslingerd te zijn. Ze leven op een plek of in een lichaam dat voor hun helemaal niet vanzelfsprekend is. Ze zijn op zoek, maar weten vaak niet precies wat ze zoeken. Zoals bijvoorbeeld in het gedicht Door Bart: 'Hier ben ik en ik doe maar wat. Ik weet niet wat ik moet. Ik dacht dat ik een reden had, maar die is ook niet goed. Ik ben een soort verdwaald van mij; waar moet het met mij heen?'

Existentiële vragen zijn niet voorbehouden aan volwassenen. Van Lieshout weet ze voor kinderen (en volwassenen) heel mooi en toegankelijk neer te zetten. De pentekeningen van André Sollie maken het boek helemaal af.

Special: De Meesterclub

Uitgeverij de Fontein heeft er zelfs een speciale club voor opgericht: De Meesterclub. Onder dit label wordt een serie boeken uitgegeven die zich afspelen in en om de school. Ze zijn geschreven door leerkrachten. Zij weten immers als geen ander hoe het er op school aan toe gaat. Dat dit niet allemaal rozengeur en maneschijn is, is duidelijk.

De boeken van De Meesterclub hebben een hoog probleemgehalte. Vaak gaan ze over iemand die om een of andere reden buiten de groep valt. Daarnaast komen problemen aan de orde als een moeder die drinkt, een vader die slaat, een broer die in de gevangenis komt.

De boeken vertonen een duidelijke spanningsboog. Gaandeweg stapelen de problemen van de hoofdpersoon zich op. Meestal is er ook sprake van een geheim dat ontrafeld moet worden. Aan het einde van het boek ligt de waarheid op tafel en heeft het recht gezegevierd.

De stijl is hyperrealistisch. Je leert bij wijze van spreken via het boek hoe je moet e-mailen of hoe prinses Diana aan haar einde kwam. Alles wordt in het werk gesteld om de situaties in de boeken zoveel mogelijk op de werkelijkheid te doen lijken. De boeken van De Meesterclub missen hierdoor de extra dimensie die echte literatuur kenmerkt. Daarentegen zijn ze wel knap geschreven, heel herkenbaar en spannend. Echt boeken om in één ruk uit te lezen.

Handen thuis! (10+)
Chris Vegter
ISBN 90 2611604 7
Fontein, 2000
ƒ 24,95

Over: de druk van de groep, verzet tegen ouders, drugs, vriendschap en dood.

Kwaad bloed (10+)
Reina ten Brugkate
ISBN 90 261 1612 8
Fontein, 2000
ƒ 24,95

Over; Afrika, homoseksualiteit, aids, eindmusical, eerste verliefdheid en solidariteit.

Anders is niet gek (10+) André Boesberg
ISBN 90 261 1537 7
Fontein, 1999
ƒ 24,95

Over: een kind met Downsyndroom in de klas, een auto-ongeluk, een familiegeheim en een drankprobleem.

Wiebelkees (8+)
Liesbeth van der Jagt
ISBN 90 261 1473 7
Fontein, 1999
ƒ 24,95

Over: een broertje met een handicap, een vader als meester, pesten, liegen en rechtvaardigheid.

Katinka Kersting
katinka@ouders.nl

Archief kinderboeken-recensies in de Leeszaal.