De synthesizer onder de tekenmaterialen

december 1998 / januari 1999

Een tekening voor oma, kleurplaat inkleuren, kwartiertje zoet houden... de viltstift is universeel inzetbaar. Maar dan. Waar moet een goede viltstift eigenlijk aan voldoen? Is goedkoop altijd duurkoop? Wat is er te koop en wat kun je daarmee doen? Ouders Online kocht een riem papier en tekende de resultaten voor u op.

Dertig stiften voor twee piek

Gemak dient de mens. Met viltstiften kun je moeiteloos een egaal vlak inkleuren, het gebruik van viltstiften vereist geen bijzondere vaardigheden of voorbereidingen, viltstiften geven geen rotzooi -- in de vorm van puntenslijpsel of vette wasco-korreltjes -- en de inkt van kinder-viltstiften heet gemakkelijk uitwasbaar te zijn. (Dat laatste kan nog bitter tegenvallen, maar daarover later.)

Anderzijds zijn viltstiften relatief duur, en bieden ze weinig creatieve mogelijkheden. Nieuwe kleuren zijn niet of nauwelijks samen te stellen uit bestaande kleuren (zoals dat wel kan bij kleurpotlood of verf), en het verschil tussen hard drukken of zacht drukken is praktisch nihil. De viltstift is te beschouwen als de synthesizer onder de tekenmaterialen: je hoeft er weinig voor te doen om een eerste effect te bereiken, maar je komt er ook niet veel verder mee. Het eindresultaat blijft tamelijk steriel.

Kortom: viltstiften zijn niet zo interessant maar wel handig. Omdat je er weinig "techniek" (fijne motoriek) voor nodig hebt, zijn ze ideaal voor kleine kinderen. Voor oudere kinderen heeft het meer iets van een zwaktebod.

Slappe punt
De viltstiften uit onze jeugd stelden meestal snel teleur, doordat de punt na verloop van tijd slap werd. Na twee of drie tekeningen degenereerde de vilten punt tot een soort kwastje, waar je nauwelijks meer controle over had.

Bij moderne viltstiften is dat risico kleiner, omdat de punt niet meer van vilt is gemaakt, maar van een steviger materiaal. De voortschrijdende techniek heeft het kwastjes-probleem min of meer ingehaald.

Anderzijds is het natuurlijk nog steeds mogelijk dat de punt bezwijkt onder het geweld van een hamerende peuter. Daar is geen enkele technologie tegen bestand.

Dopperop
Viltstiften raken meestal sneller uitgeput door uitdroging dan door veelvuldig gebruik. Houd dus zo veel mogelijk de dop erop. Met kleine kinderen is dat echter makkelijker gezegd dan gedaan; wij kennen weinig ouders die erin geslaagd zijn om hun kinderen de nodige dop-discipline bij te brengen.

Bruynzeel en de rest
Het prijsverschil tussen A-merken (zoals Bruynzeel) en B-merken (huismerken, fantasiemerken, etc.) kan aanzienlijk zijn. Zo kochten wij 30 merkloze stiften bij Intertoys voor het luttele bedrag van ƒ 2,- terwijl een vergelijkbaar Bruynzeel-pakketje (type 7001) maar liefst 5 maal zo duur was: ƒ 9,95.

De vraag is natuurlijk of die Bruynzeel-stiften ook 5 keer beter zijn dan de huismerk-stiften van Intertoys. Eerlijk gezegd zijn we daar nog steeds niet uit. Eén van onze testers was heel tevreden over Bruynzeel (met name het type 6010: lekker dik, droogt niet uit), terwijl een andere tester het prijsverschil tussen Bruynzeel en Intertoys absoluut niet terugzag in de kwaliteit. Bij beide merken waren na het eerste gebruik al een paar stiften leeg.

Conclusie: wedstrijd onbeslist, althans wat de duurzaamheid betreft. (kwaliteitsaspecten als dekking en kleurechtheid zijn interessanter voor professionals dan voor kinderen.) Gezien het enorme prijsverschil lijkt het echter de vraag of de aanschaf van een A-merk werkelijk loont. Basisschoolleraren hanteren overigens een gemiddelde levensduur van een halfjaar, ongeacht wel merk.

Lekker veel?
In hoeverre moet je je laten leiden door het aantal stiften per verpakking? Veel is lekker en biedt natuurlijk meer keuze in kleur. Toch valt te betwijfelen of een groter kleurenpalet wel zo nuttig is. Wat moet je bijvoorbeeld met minimale kleurnuances, of met 3 witte stiften op een totaal van 30? Eén van onze jeugdige testers riep meteen "Dat is helemaal geen kleur!" Hij had al eerder ondervonden dat witte inkt op wit papier geen effect heeft.

Uitwasbaar... of niet...
Viltstiften voor kinderen worden doorgaans aangeprezen met het ijzeren verkoop-argument dat meubels en kledingstukken er weinig van te leiden zouden hebben: "Inkt op waterbasis en uitwasbaar". Helaas, de theorie verschilt sterk van de praktijk. Hoeveel muren, stoelen, banken en kleren zijn er inmiddels al voor goed verpest? De vraag stellen is hem beantwoorden. Veel zogenaamd uitwasbare inkten laten zich niet of nauwelijks uitwassen. (Hoewel één van onze testers meldde dat haar Ariël nog nimmer had gefaald.) En áls het mis is, is het meestal ook goed mis. Zelfs de viltstift-vlekkentovenaar kan dan weinig meer uitrichten.

Let op: in sommige gevallen wordt er op de verpakking expliciet gewaarschuwd tegen vlekken. Lees dus altijd goed wat de fabrikant te melden heeft. Bij de Goochelstiften van Bruynzeel staat bijvoorbeeld: "Pas op voor vlekken en bescherm kleding en meubels." Voor één van onze testers klonk dit dreigend genoeg om niet eens tot aanschaf over te gaan. Het idee dat je eerst je kinderen en je huisraad zou moeten inpakken was iets te veel gevraagd voor even een tekening maken.

Giftig?
Ons test-panel bestond grotendeels uit volwassenen, maar natuurlijk was ook de doelgroep goed vertegenwoordigd. Eén van de jongere panel-leden (anderhalf) joeg ons de stuipen op het lijf, door zich de Bruynzeel 6010 goed te laten smaken. Binnen de kortste keren was de stift leeggezogen; de felgekleurde punt werd net zo wit als een leeggezogen waterijsje.

De voorlichter van Bruynzeel stelde ons echter gerust: de inhoud van de 6010 is niet giftig en leegzuigen kan echt geen kwaad. "alleen die tong hè, da's natuurlijk geen gezicht", grapte de voorlichter nog. Of al die andere stiften net zo veilig zijn, dat weten we natuurlijk niet.

De ideale viltstift
Wij vroegen een grafisch ontwerper die zelf kleine kinderen heeft naar zijn voorkeur. Het antwoord was helder en duidelijk: "Mr. Sketch" van het merk Sanford is de absolute top onder de stiften. "Onverslijtbaar, gaan al 3,5 jaar mee!" Extra leuk is dat deze stiften geuren zoals ze kleuren. Zwart ruikt naar drop, rood naar aardbei en geel naar citroen.

Tot voor kort waren deze stiften alleen in Amerika verkrijgbaar, maar je kunt ze nu ook in Nederland bestellen. Een set van 12 geuren/kleuren kost 15,75 euro (ex btw en verzendkosten). Heel duur, maar ja dan heb je ook wat. Zie www.djehoty.com. Deze site gaat over "Training en advies bij verandering" maar bij wijze van service verkoopt men de Mr. Sketch stiften die gebruikt worden tijdens de trainingen ook los.

Tralala-stiften
Tot slot van dit overzicht wijzen we u nog even op de "tralala"-stiften, oftewel de stiften waar iets bijzonders mee aan de hand is. Hierboven noemden we al de Goochelstiften van Bruynzeel (die dingen waar je als een soort Christo je hele kamer voor in moet pakken). Door een chemische reactie resulteert het overstiften van kleur A met kleur B in een nieuwe kleur C. Niet echt duur (ƒ 3,99 bij de ETOS) maar ook niet razend spannend. Het is meer een soort gadget waar de lol snel vanaf is.

Een variant op de Goochelstift, vermoedelijk op basis van dezelfde inkt-technologie, is het "Magic Paper" (eveneens van Bruynzeel): ƒ 5,95 voor een pakje gekleurd papier, inclusief twee witte stiften. Het magische van deze stift/papier-combinatie is dat die ene witte stift verschillende kleuren kan produceren, afhankelijk van het papier waarop je tekent. De magie houdt echter niet lang stand; het Magic Paper verveelt net zo snel als de Goochelstiften.

Verder zijn er natuurlijk de bekende stempel-stiften, met punten in de vorm van een bloemetje, een berepoot, etc. Door de stift rechtstandig op het papier te drukken maak je het bijbehorende ikoontje. Althans, als het mee zit. In veel gevallen kom je niet verder dan een non-descripte inktvlek, doordat het papier te veel inkt opzuigt, of doordat je de stift net niet verticaal genoeg laat zakken, of doordat het volle maan is, of om God mag weten wat voor andere oorzaak. Kortom: het proberen waard, maar mét het risico van een hysterische peuter, die van frustatie niet meer weet waar-ie het moet zoeken.

Vier tips