home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel   Archief Van de redactie

Van de redactie september 2000 Hartelijk welkom bij het september-nummer van Ouders Online. Bedoeld voor ouders van kinderen tot 12 jaar én ouder! Waarom wij geen redactiestatuut hebben De ongekend felle discussies die de laatste tijd plaatsvonden in de Forum-rubriek "Baby-voeding" (over de kwestie of Nutricia nu wel of niet een acceptabele sponsor is) hadden zijdelings een heel belangrijke vraag tot gevolg. Eén van de deelnemers constateerde namelijk dat wij helemaal geen redactiestatuut hebben, oftewel een verklaring waarin de onafhankelijkheid van de redactie is vastgelegd. Voor de bewuste deelnemer was dat een reden om ons niet serieus te nemen, en dát laten we natuurlijk niet op ons zitten. Ziehier ons strijdlustige weerwoord. Over strijdlust gesproken. Ik herinner mij nog goed die dag dat we voor het eerst een bezoek brachten aan het dagblad Trouw, dat ons zou gaan sponsoren. We werden binnengeleid in het kamertje van de adjunct-hoofdredacteur, dat uitkeek over de Amsterdamse Wibautstraat, de straat waar alle grote kranten kantoor houden. Onze gesprekspartner wilde ons een beetje op ons gemak stellen, zoals dat gaat bij een eerste bezoek, en begon voor ons de geografische verhoudingen van Trouw in kaart te brengen. "Kijk", zei hij, wijzend op zijn bureau. "Hier zit ik. En daar (wijzend naar de overkant van de straat) daar zit de marketing". De toon waarop hij "de marketing" uitspraak, maakte in één klap duidelijk dat hij niet de geografische verhoudingen maar de sociale verhoudingen binnen de krant behandelde. Hij had net zo goed "de vijand" kunnen zeggen. Het organisatie-adviesbureau dat dát bedacht heeft - de redactie aan de ene kant van de straat en de marketing aan de andere kant, om de sfeer binnen de krant een beetje fijn te houden - mag van mij de Nobel-prijs voor de vrede krijgen. Briljant. Of gewoon: goed op de hoogte van de traditionele verhoudingen binnen het krantenbedrijf. Angst De klassieke scheiding tussen de redactie enerzijds en de uitgever anderzijds, die uiteindelijk zijn weerslag heeft gevonden in "het redactiestatuut", is in eerste instantie geboren uit angst, denk ik. De angst van de journalist dat hij niet meer zou kunnen schrijven wat hij wil. Uit mijn eigen middelbare schooltijd herinner ik me bijvoorbeeld dat wij - de leerlingen - per se een redactiestatuut voor onze schoolkrant wilden hebben, om te voorkomen dat de rector, al of niet opgehitst door lastige ouders, zich met onze stukjes zou gaan bemoeien. Bij een krant heet de rector "commercieel directeur", en zijn de adverteerders de lastige ouders, maar het principe blijft hetzelfde. De angst van de redactie om gekneveld te worden. Bij Ouders Online speelt een dergelijke angst geen enkele rol, omdat de redactie tevens de uitgever is. Deze website wordt gemaakt door drie personen (bijgestaan door zo'n dertig freelancers en vrijwilligers), en die drie personen doen alles. Van schrijven en redigeren tot sponsors werven en adverteerders binnenhalen. Het probleem van al die petten zit hem meer aan de commerciële kant dan aan de redactionele kant. Zo hebben we laatst een potentiële adverteerder de deur gewezen, die een soort vastbind-product voor baby's bij ons wilde aanprijzen waarmee wiegendood voorkomen zou kunnen worden. Navraag bij de Stichting Wiegendood leerde ons dat dit een onzin-product is, dat ouders nodeloos bang maakt. Exit adverteerder. Au. En we hébben al zo weinig geld. Maar ja, dan maar een boterham minder. Onze integriteit gaat boven alles. Geloofwaardigheid Tot zover de interne functie van het redactiestatuut. De garantie om te kunnen schrijven wat je wilt, zonder gezeik binnen je eigen bedrijf. Maar daarnaast is er natuurlijk een externe functie, namelijk: aan de lezers duidelijk maken dat je niet van de straat bent. Dat de informatie die via jouw medium verspreid wordt, niet gecorrumpeerd is door allerlei andere belangen. Dat je volkomen onafhankelijk, en daardoor betrouwbaar en geloofwaardig bent. (Ook hier ligt waarschijnlijk angst aan ten grondslag, namelijk de angst dat je niet geloofd wordt.) Volgens mij is dit uiteindelijk de belangrijkste functie van een redactiestatuut. Want een ruzie met je directeur is nog wel te overzien, maar je geloofwaardigheid verliezen ten opzichte van je lezers tast rechtstreeks je bestaansrecht aan. Maar nu wordt het interessant, en wel om twee redenen. Ten eerste gaat het hier niet meer alleen om "onafhankelijk functioneren ten opzichte van de uitgever", maar ook om "onafhankelijk functioneren ten opzichte van buitenstaanders". Zoals adverteerders. Je moet bijvoorbeeld ronduit kunnen zeggen dat een product of een bedrijf niet deugt, los van de commerciële banden die er bestaan. Ten tweede is dit interessant omdat er per medium zo verschillend mee wordt omgegaan. Het zuiverst in de leer zijn nog altijd de kranten. Zo ken ik een journalist bij het Financieele Dagblad, die niet eens een vliegticket van IBM wil aannemen om een persconferentie in Duitsland bij te kunnen wonen. Bij de tijdschriften begint het vlak al wat te hellen. De VIVA is onlangs al begonnen met het verkopen van een eigen kledinglijn (hoe kunnen ze dáár in godsnaam nog onafhankelijk over berichten) en ronduit berucht zijn de auto-journalisten. Die staan erom bekend dat ze alle geschenken van fabrikanten in dank aanvaarden, waardoor hun oordeel over de geteste auto's wel erg dubieus wordt. Nóg een stap verder en je bent op het Internet. Daar lopen journalistiek en commercie naadloos in elkaar over. Hoe zit dat? Zijn Internet-bedrijven soms geiler op geld dan de meer traditionele media? Nee. Het grote verschil is dat "wij" (de Internet-bedrijven, waaronder Ouders Online) ons nieuws en onze service gratis moeten aanbieden, omdat "u" (de Internet-gebruiker) ervan uitgaat dat alles op het net gratis moet zijn. Een handvol liefdevolle bezoekers daargelaten, wil bijna niemand voor ons werk betalen. Nutteloos en hypocriet Kortom: het hanteren van redactiestatuten op Internet is zowel nutteloos als hypocriet. Nutteloos omdat je als redactie - wij althans - toch wel kunt doen wat je wilt, en hypocriet omdat de commercie altijd aanwezig is. Tenzij je geld zou vragen voor datgene wat je te bieden hebt, maar dat is niet realistisch. Wij volstaan daarom met de mededeling dat we zo integer mogelijk te werk gaan bij het leveren van informatie en service. Het afwijzen van die wiegendood-parasiet is daarvan een voorbeeld, evenals onze afspraak met Trouw dat we wederzijds mogen klagen over elkaars kwaliteit, als dat zo uitkomt. Ook moet u ons op ons woord geloven dat we niet aan de leiband van Nutricia lopen, en dat we op de achtergrond (onzichtbaar voor alle Forum-bezoekers) zware druk uitoefenen om toch vooral de letter én de geest van de WHO-code te volgen. Meer kunnen we niet doen. Privacy Het enige wat wél nuttig is, op het Internet, is een privacy statement, waarmee een site zijn bezoekers garandeert dat er met hun persoonsgegevens uiterst zorgvuldig omgesprongen zal worden. Die garantie krijgt u van ons bij deze. De juridisch verhaspelde versie kunt u binnenkort op deze site verwachten. We wensen u, als vanouds, veel interactief leesplezier. De volgende aflevering van Ouders Online verschijnt begin oktober. Henk Boeke Redactie Ouders Online redactie@ouders.nl Bronnen en verwijzingen: Forum-bericht over redactiestatuut (waarin onze geloofwaardigheid ter discussie wordt gesteld) Redactiestatuut van "De Journalist" (het clubblad van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten - NVJ) Reacties van lezers + repliek van de redactie Wat grappig Reactie van J. van Tol (20 september 2000) Naar aanleiding van de discusie op Baby-voeding omtrent de onafhankelijkheid van OO heb ik daar een opmerking geplaatst omtrent het niet aanwezig zijn van een redactiestatuut. Nu lees ik dat de redactie daar een verklaring voor heeft. "Waarom wij geen redactiestauut hebben". Echter, in dit stuk geen enkel argument voor het ontbreken van een dergelijk statuut. Sterker, ik zie des te meer aanleiding voor de redactie om toch gauw eens wat op papier te zetten. Henk Boeke begint zijn artikel (zie magazine) met de argumentatie waarom de dagbladen in Nederland een dergelijk epistel hebben opgesteld. De tegengestelde belangen tussen redactie versus de commerciele poot, een zeer redelijke verklaring lijkt me, dat het bij dagbladen wat extreem lijkt doet niets aan de noodzakelijkheid af. Daarna beschrijft hij de situatie van OO (de redactie is tevens commerciele poot) oftewel de redactie van OO zou nooit onafhankelijkheid kunnen benaderen? Daarna beschrijft hij dat een en ander voortkomt uit het feit dat de diensten op internet nu eenmaal gratis zijn. Nu zijn er voorbeelden te over waarbij de redactie van een commercieel product toch zijn onafhankelijkheid probeert te behouden. Te denken valt daarbij aan het RTL nieuws op televisie of de huis aan huis bladen die geregeld bij iedereen in de bus vallen, bij ons staat daar ook het nieuws van de gemeente in, ik denk dat de commercie daar nooit in toegelaten zou worden. In ieder geval, het zou dus "nutteloos en hypocriet" zijn om op internet redactiestatuten te hanteren. Juist door de grote verscheidenheid aan informatie op internet lijkt het me voor gebruikers van dit medium erg handig om te weten met wat voor achtergrond de informatie gepubliceerd wordt. Het lijkt me beslist niet nutteloos om een en ander op schrift te stellen (zoals het altijd duidelijk lijkt om zaken vast te leggen) en het lijkt me evenmin hypocriet, want commercie zie je ook bij de meeste andere media en ik zie niet zo goed wat de aanwezigheid van commercie voor hypocrisie zou op leveren. De hypocrisie wordt er eerder door weggenomen. Bovendien lijkt het erop dat de redactie van OO op vele plaatsen (in het magazine en forum) probeert te wijzen op zijn onafhankelijkheid. Niet in de laatste plaats in het artikel van de heer Boeke zelf ("...omdat je als redactie - wij althans - toch wel kunt doen wat je wilt...","...met de mededeling dat we zo integer mogelijk te werk gaan bij het leveren van informatie en service...","...moet u ons op ons woord geloven...") Maar wat ik het meeste mis in het artikel is gewoon het "waarom niet?". Kost het teveel moeite om iets op papier te zetten? Zijn jullie bang dat je je zelf er niet aan kan houden? Oftewel, waar zijn jullie bang voor? Ik heb in mijn bijdrage aan het forum gezegd de informatie op OO niet serieus te nemen. Misschien is dat wat overtrokken geweest, maar ik heb recentelijk nogal wat commerciele uitingen gezien (niet op OO) waarvan ik me voor kan stellen dat een lezer niet meer weet of hij/zij nu een redactioneel artikel aan het lezen of een advertentie aan het bekijken is, daarom zeg ik, redactie, leg het vast zodat een ieder weet waar hij aan toe is. Groetjes, Jeroen Meerdere petten op één hoofd Reactie van Marijke P. (20 september 2000) Jeroen, Volgens mij is juist het feit dat de redactie meerdere petten op hetzelfde hoofd heeft staan (zowel redactioneel als commercieel) de ultieme bescherming van hun onafhankelijkheid. Bij ieder commercieel aanbod, hoe verleidelijk ook, zal de redactie de weloverworgen beslissing moeten nemen of het publiceren van deze uiting op de site voldoet aan hun doelstellingen. Wanneer er een duidelijke scheiding bestaat tussen de commerciële en redactionele poot zal de redactionele poot sneller geneigd zijn zich af te zetten tegen de door de commerciële kant aangeprezen advertentie, het sponsorcontract of de banner, domweg omdat de redactiekant maar één ding wil: onafhankelijke, objectieve berichtgeving en de commerciëlen iets anders voor ogen hebben: geld verdienen. Door deze twee petten op hetzelfde hoofd te zetten wordt er in mijn ogen een zware wissel getrokken op de integriteit van de drager. Aan de andere kant vind ik het ook wel getuigen van een bepaalde vorm van lef om niet bij voorbaat al vast te leggen wat je wel of niet wilt of mag doen. Door deze vorm van vrij ondernemersschap geef je jezelf de keuze in te springen op nieuwe ontwikkelingen en ben je wendbaarder dan wanneer alles zwart op wit staat, zeker gezien het jonge karakter van een medium als Internet. Mijn persoonlijke mening hierin is dat ik wel affiniteit kan hebben met de wat vrijere geesten. Nederland hangt aan elkaar van regels, statuten, afspraken en compromissen. Een pionier die zich niet laat ringeloren kan rekenen op mijn sympathie, niet in het minst door het respect wat ze daarvoor voor zichzelf en (in dit geval) voor hun lezers tonen. Laat niet een ander voor je denken en beslissen, maar doe het zelf. Wanneer je op je snuit gaat, is het je eigen fout en leer je daar van, wanneer je succes hebt in het nastreven van je doelen is dat ook geheel en al je eigen succes. Groet, Marijke Reactie van de redactie Henk Boeke (21 september 2000) Geachte heer Van Tol, Wat vreemd dat u geen argumenten heeft aangetroffen voor ons beleid om geen redactiestatuut te hanteren. Het hele artikel is louter argumentatief geformuleerd. Ik doe niets anders dan argumenteren. Op hoofdlijnen gaat het om twee argumenten: (1) - met betrekking tot de interne functie: het opstellen van een redactiestatuut is zinloos (omdat we ons niet hoeven te wapenen tegen "de baas", aangezien we zelf de baas zijn). (2) - met betrekking tot de externe functie: het opstellen van een redactiestatuut zou hypocriet zijn (omdat we nu eenmaal twee petten op hebben, een redactionele pet en een commerciële pet. Het ontkennen daarvan zou pure misleiding zijn. We zijn als redactie nu eenmaal niet onafhankelijk, dus is het onmogelijk om welke onafhankelijkheid dan ook te claimen.) We zijn erg blij met de reactie van Marijke P. op uw bijdrage, waarin zij terecht stelt dat die twee petten de betrouwbaarheid van onze website in bepaalde opzichten juist kan vergroten. Zo is het maar net. Kennelijk heeft zij beter begrepen dan u, wat de strekking van mijn wiegendood-verhaal was. Juist vanwege onze redactionele (inhoudelijke) betrokkenheid konden we het niet over ons hart verkrijgen om die advertentie te plaatsen. Indien er sprake was geweest van twee onafhankelijk opererende afdelingen, was die advertentie er ongetwijfeld wél gekomen. Met alle schadelijke gevolgen qua informatievoorziening vandien. Kortom: aan uw verzoek om alsnog een redactiestatuut op te stellen zullen wij niet voldoen. Niet omdat we bang zijn (wie ons een beetje kent, weet dat wij nérgens voor terugdeinzen) maar omdat het gewoon geen zin heeft en hypocriet zou zijn. Ik weet echt niet hoe ik het nog duidelijker zou kunnen formuleren. Henk Boeke Redactie Ouders Online redactie@ouders.nl Naschrift d.d. 23 maart 2004 Guess what... twee jaar na de bovenstaande discussie, op 16 augustus 2002 hebben we alsnog een redactiestatuut opgesteld. Rond die tijd was er sprake van dat Ouders Online verkocht zou worden, en we waren als de dood dat dat de onafhankelijkheid van de redactie in gevaar zou kunnen brengen. Na verkoop aan een commerciële partij zou immers de klassieke situatie zijn ontstaan, van een eigenaar die geld wil genereren en een redactie die onafhankelijk wil opereren. Eén van onze voorwaarden voor verkoop was dat een eventuele koper het redactiestatuut zou moeten accepteren. Uiteindelijk is Ouders Online niet verkocht, maar dat redactiestatuut bestaat nog steeds, al leidt het nu een slapend bestaan. We waren deze kwestie eigenlijk al lang weer vergeten, tot vandaag, toen we toevallig een column van Erik van Heeswijk zagen, op "de Internetjournalist" een website van de NVJ (Column 5 maart 2004: Zijn we naïef?) . Vandaar dat we er toch nog maar even op terugkwamen. Redactiestatuut Ouders Online (pdf).