home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel

Opvoeding: Opvoeden met idealen – drie benaderingen onder redactie van Justine Pardoen 22 juni 2002 We hebben allemaal onze idealen en we willen die graag doorgeven aan onze kinderen. Maar om dat te kunnen, moeten we ons eerst bewust worden van die idealen. Op welke manier staan we in het leven, wat vinden we echt belangrijk en hoe zou de wereld eruit moeten zien? Dat zijn geen vragen waar je dagelijks lang bij stil staat. Rian Drogendijk deed het toch en vertelt hoe haar idealen een rol spelen in het gezin. Daarna: tips voor verder denken en praten. En tot slot: wat vinden andere ouders ervan? Inhoud van deze pagina: 1. Opvoeden met idealen 2. Tips voor verder denken of praten 3. Opvoeding en politiek: wat vinden andere ouders? 1. Opvoeden met idealen door Rian Drogendijk Mijn man en ik leerden elkaar kennen toen we lid waren van dezelfde actiegroep van Amnesty International. Als vrijwilliger bereidden we acties voor of schreven we brieven omdat we vonden dat we ons op die manier konden inzetten voor de mensenrechten. We werden verliefd, kregen kinderen, en zijn uiteindelijk wegens tijdgebrek gestopt met ons actieve Amnesty-bestaan. Eigenlijk jammer, want nog steeds hoort het waarborgen van mensenrechten voor iedereen tot onze idealen. En dat zouden we graag aan onze kinderen willen leren: hoe belangrijk we dat vinden, en dat je je actief kunt inzetten om zo'n ideaal te bereiken. Keuzes maken Als ik voor mijzelf op een rijtje zet wat op dit moment mijn belangrijkste idealen zijn, dan denk ik niet alleen aan de mensenrechten, maar ook een schonere leefomgeving en aan een rechtvaardiger verdeling van voedsel, middelen en kansen in de wereld. Dat klinkt misschien abstract, maar het vertaalt zich in de keuzes die je maakt in het dagelijks leven. Bijvoorbeeld aan welke goede doelen je geld geeft, voor welke organisatie je ook wel een paar uurtjes vrije tijd over hebt, welke partij je stemt. Maar het gaat ook om de keuze voor bepaalde producten in winkels: biologische producten, kleding die niet door kinderen gemaakt is, kringloop-toiletpapier. Maar het beïnvloedt ook de schoolkeuze voor je kinderen: hoe gaan leerlingen met elkaar om op school? Wat vindt de school nog meer belangrijk behalve leren? Vind je het belangrijk dat je kinderen naar een christelijke basisschool gaan? Idealen voordoen Hoeveel zien onze kinderen nu van die keuzes? Hoe pikken ze daaruit die mooie idealen op die wij als idealistische ouders onze kinderen willen meegeven? Iemand zei eens tegen me: 'Idealen kun je niet aan je kinderen leren, die moet je voordoen'. Daar zit wel wat in. Kinderen leren inderdaad veel dingen door gewoon naar hun ouders te kijken. Maar idealen voordoen, dat klinkt wel erg groots. Veel van onze tijd wordt opgeslokt door werk, de kinderen zelf, het huishouden. Ze zien ons maar bar weinig Amnesty-brieven schrijven of demonstreren voor een schoner milieu. En van dat geld dat we overmaken naar goede doelen, krijgen ze ook niet veel mee. Concreet Om aan onze kinderen iets te laten zien van onze idealen, kunnen we proberen ze zo kleinschalig en concreet mogelijk te maken. Wanneer we onze kinderen willen laten zien dat we een schoon milieu belangrijk vinden, kunnen we wanneer het regent eens een grote paraplu pakken in plaats van ze met de auto naar een school op loopafstand te brengen. Ook door zelf met de trein of op de fiets naar je werk te gaan, laat je je kinderen zien dat de auto niet altijd nodig is. Ook kun je ze vertellen waarom je de kraan dicht doet tijdens het tandenpoetsen, waarom je lege batterijen weer terug naar de winkel brengt en waarom je snoeppapiertjes niet op straat kunt gooien. Dat moet je dan ook zelf consequent doen. Zorg voor je omgeving De zorg voor de natuur breng je je kinderen ook bij wanneer ze zelf zaadjes in de grond mogen stoppen en de plantjes mogen verzorgen, of zelfs weer oogsten als het lukt. Op dezelfde manier laat je zien dat je het belangrijk vindt dat mensen voor elkaar zorgen, door boodschappen te doen voor een zieke buurvrouw, muren te gaan verven bij verhuizende vrienden of een straatkrant te kopen met de kinderen. Eigenlijk zijn dat niet eens zulke bijzondere dingen. Het is leuk om je te realiseren dat juist in het doen van die gewone dingen je idealen tot uitdrukking kunnen komen. Onrechtvaardig In plaats van idealen voor te doen, kun je er soms ook iets over uitleggen in reactie op de verhalen over school of het spelen op straat. Onze oudste zoon Joost komt bijvoorbeeld regelmatig thuis met verhalen over gebeurtenissen in de klas of op het schoolplein die in zijn ogen onaardig of onrechtvaardig zijn. Dat heeft al menig diep gesprek opgeleverd. Overigens heeft zo'n gesprek of het goede voorbeeld dat we geven niet altijd die prachtige uitwerking waarop je hoopt. Dat zien we aan zijn soms 'onaardige' of 'onrechtvaardige' houding tegenover zijn jongere broertjes. Samen verantwoordelijk Ook de manier waarop je je tijd indeelt, kan voor kinderen je idealen zichtbaar maken. Zelf geven we heel bewust tijd aan organisaties waar we plezier aan beleven of op een bepaalde manier passief bij betrokken zijn. Veel dingen kunnen alleen maar georganiseerd worden als mensen daar samen verantwoordelijk voor zijn. En dat leggen we zo ook aan de kinderen uit: we draaien mee met de crèche en de kindernevendienst in de kerk omdat onze kinderen daaraan meedoen en we het belangrijk vinden dat het goed geregeld is. We vergaderen regelmatig voor bestuurlijke taken in het koor of de medezeggenschapsraad op school, omdat dat dingen zijn die wij goed kunnen en we het koor en de school ermee kunnen helpen. We waken er overigens voor dat het niet te gek wordt met die vrijwilligerstaken. Voor ons is het namelijk ook erg belangrijk om de tijd en de rust te nemen om gezin te zijn: spelletjes doen, samen muziek maken, voorlezen, boswandelingen maken. Want één van onze idealen is dat we ons niet gek laat maken door het gejaag van anderen, maar dat we rust en aandacht moeten kunnen vinden bij de mensen die ons het meest na staan, zoals ons gezin, familie en goede vrienden. Politieke opvoeding Vier jaar geleden had ik Joost, die toen vier jaar oud was, meegenomen naar het stembureau. Ik heb hem toen uitgelegd dat we in Nederland allemaal mee mogen beslissen wie de plannen voor ons land maken en ervoor zorgen dat het goed blijft gaan. Dat leek hem toen al heel logisch, al vond hij eerlijk gezegd de stemcomputer het meest interessant. Sindsdien hebben we in gesprekken, meestal naar aanleiding van wereldnieuws of landelijk nieuws iets meer verteld over hoe politiek werkt. Maar op dit moment zijn onze kinderen nog te klein om er veel van te begrijpen. De dingen die hen al wel aanspreken, grijpen we dan ook met beide handen aan om een begin te maken met die 'politieke opvoeding'. Sinds 11 september van het vorige jaar hebben we met de oudste twee gesprekken gehad over oorlog en ongelijkheid in de wereld. De invoering van de euro gaf aanleiding om uit te leggen hoe bijzonder het is dat de Europese landen steeds meer dingen samen gaan doen. Dat hebben onze kinderen in ieder geval bewust meegemaakt. Maar over de verschillende standpunten van de politieke partijen in Nederland weten ze nog bar weinig. Dat komt vanzelf, als ze groter worden. Ik kan me wel verheugen op meer politieke discussies over een tijdje; misschien rond de volgende verkiezingen? Ideaal? Zo opgeschreven lijkt het misschien alsof het er bij ons vrij ideaal aan toegaat. Wees ervan verzekerd dat dat niet zo is! Regelmatig lopen er dingen mis of gaat het niet helemaal zoals bedoeld, maar daar maken we geen drama van. Gelukkig is streven naar perfectie niet één van mijn idealen, en ik ben er vrij goed in om dat aan de kinderen te laten zien! Dit artikel is ontleend aan het tijdschrift Kiezels voor opvoeden en geloven, een uitgave van SGO uitgeverij te Hoevelaken. Kiezels verschijnt viermaal per jaar. Meer informatie en abonnementen: http://www.sgonet.nl 2. Tips voor verder denken of praten Suggesties voor een gesprek (met jezelf, met je partner, of met andere ouders op een ouderavond) over je eigen idealen: 1. Idealen veranderen met de jaren. Zet voor jezelf eens op een rijtje wat je wilde worden, wat je wilde hebben en met welke dingen je bezig was op verschillende leeftijden (bijv. toen je 10 was, 15, 20, 30 enz.) Wat heb je ermee gedaan? Hoe zijn die verlangens veranderd? 2. Heb je een beeld van een ideale wereld? Hoe ziet die eruit? Hoe ervaar je dat? Als een onbereikbaar ideaal waar je moedeloos van wordt, als troost of als iets om aan te werken? 3. Probeer je ook jouw idealen aan je kinderen door te geven? Hoe doe je dat? Heb je het gevoel dat daar iets van overkomt? Hoe merk je dat? 4. Hebben jouw kinderen hun eigen idealen? Welke? Kun je daar nog in meegaan zonder hen te ontmoedigen? Deze tips zijn eveneens ontleend aan het tijdschrift Kiezels (zie boven).  3. Opvoeding en politiek: wat vinden andere ouders? Een selectie van Forum-berichten Onlangs, in mei 2002, ontstond er een levendige discussie over politiek op het Forum van Ouders Online. Deze kreeg een vervolg in de discussie met de titel 'Opvoeding en politiek (of niet?)', waarin de vraag werd gesteld werd hoe je je kinderen betrekt bij politiek. "Voed je je kinderen op tot verantwoorde burgers of vind je dat politiek en opvoeding niets met elkaar te maken hebben?" Hieronder lichten we twee interessante bijdragen uit deze discussie. Een politieke keuze Ingezonden door Miriam Lavell 12 mei 2002 (Forumrubriek Algemeen) Politiek en opvoeding hebben wat mij betreft alles met elkaar te maken. Wanneer wordt je stem gehoord? (blééér), wanneer moet je wat? (dat wol ik nie!), wanneer gelden de meeste stemmen wel en wanneer niet? (wat zullen we eten? ('patat, patat, patat'!) en waarom is eerlijk dat de een niet precies hetzelfde krijgt als de ander? (ja maar zijn bril is duurder). Het zijn allemaal vragen die op kleine schaal, eerst in de huiskamer, later ook op school, een antwoord krijgen. Zelfs als je niks over dit soort dingen zegt en niets uitlegt, dan zullen kinderen uit de manier waarop er in de praktijk gehandeld wordt een antwoord op al die vragen destilleren. Ik kan mij nog herinneren hoe ik als klein kind dacht dat alle opa's in het verzet hadden gezeten en dat alle kinderen het dus moesten doen met een familie waarin de oorlog grote gaten had geslagen. Pas na onze verhuizing vanuit de stad naar een dorp, ontdekte ik dat de meeste families nog zeer compleet waren, dat verzet een uitzondering was en dat er zelfs opa's waren die rondliepen met het gevoel de oorlog verloren te hebben. Wij waren het helemaal niet eens in ons landje, terwijl er toch in de media en in de boeken die ik las, gedaan werd alsof wij Nederlanders ons eensgezind en actief tegen de bezetter hadden gekeerd. Alsof élk achterhuis gevuld was geweest met Anne Frank's, zoals dat in het stadse huis waar wij hadden gewoond ook zo was geweest, terwijl er toen een andere familie woonde. Mijn familie (wat daar nog van over was) wist wel beter en misschien hadden ze me dat ook wel verteld. Maar het dagelijkse, binnen de vertrouwde omgang met vader, moeder, broers en zussen, familie, vrienden en kennissen, moet toch meer bevestiging zijn geweest van dat wat 'de norm' was dan de woorden die er wellicht zijn geweest over die hele andere norm. Vandaag lijkt dat weer zo te zijn, want hoewel ik, mijn eigen ervaringen in mijn achterhoofd, mij altijd vermoei om aan mijn kinderen alle standpunten te verwoorden als het om maatschappelijke kwesties gaat en mijn visie daarop als mijn persoonlijke mening weergeef, moet de logica van wat ik zeg zo passen in wat mijn kinderen beleven dat ze werkelijk gedacht hebben dat wat hun ouders vinden 'de norm' is. En zo dachten ze ook dat iedereen die wij 'lief' vinden of tot onze familie/kennissenkring rekenden, net zo zou denken over dat wat er in de aanloop van de verkiezingen door ons over politiek gedacht werd. Dat dat niet zo is, was ook voor hen een schok. Een schok die zich vier jaar geleden voordeed in de aanloop van de verkiezingen (ze waren toen 8 en 10 jaar). Het is misschien wel de schok waarmee je ontdekt dat 'de wereld' aanmerkelijk groter is dan jijzelf. In dat licht past de ontdekking van prepubers dat er ook nog een maatschappij vol meningen is die in dat wat 'politiek' genoemd wordt bepaalt wat er in het land en in de wereld gebeurt. Onderweg naar het groot worden ontdek je dat niet iedereen hetzelfde denkt over dingen als solidair consumeren, opstaan in de tram/bus voor een oudere. Hoe zit het met: een ander laten uitpraten in een discussie? De verhouding tussen de wens om hip/stoer/chic/cool te zijn met nieuwe producten en de noodzaak tot duurzaamheid? Het steunen van bepaalde goede doelen? Het collecteren voor bepaalde goede doelen? Wij hebben vorige week na driftig vergelijkend warenonderzoek een nieuwe koelkast gekocht. Het commentaar van dochterlief op die supergrote energievreter die in al zijn glimmendheid en met al die extra's vooral hebberigheid zou bevredigen, werd door zoonlief met een kwinkslag beantwoord. "Ach, je moet niet zo demoniseren" sprak hij lachend. Waarmee eens te meer duidelijk is dat onze argumenten voor de keuze voor die kleine functionele en energiezuinige koelkast, vertaald kan worden naar een politieke keuze. Zwart of wit Ingezonden door: 'Bonbon' 12 mei 2002 (Forumrubriek Algemeen) Ineens heeft de politiek de voornaamste plaats in onze woonkamer ingenomen. Geen dag gaat voorbij dat wij met z'n drieën daarover praten "Op wie gaan jullie stemmen?", vraagt onze dochter van 12 en ik zie dat ze bang is! "Hebben jullie al op internet alle programma's bekeken?" Ze is bang dat wij, de volwassenen, een verkeerde keuze maken en dat de gevolgen dan heel dramatisch zullen zijn. Ze ziet elke dag op TV de stille tochten, maar ook het 'feessie' van de voetbal-supporters, 'skins' die in de stoet lopen en leuzen scanderen, huilende vrouwen, kinderen van haar leeftijd die zeggen "Nederland is vol, hoor". "Mam, lijkt het niet op massa-hysterie?" vroeg ze me gisteren. Ik moest even slikken. Wat broeit er allemaal onder in de maatschappij? Ze zei ook dat ze het Hollandse individualisme maar niets vindt "omdat het lijkt op egoïsme: iedereen wil zijn eigen mening hebben als hij maar niet tegengesproken wordt". Het lijkt me logisch dat haar mening een resultaat van haar opvoeding is. Ze haat alle soorten van geweld en egotripperij. Ze is en blijft een enig kind dus wij hebben haar geleerd om te delen, om rond te kijken of iemand misschien dat laatste stukje cake wil, om op te komen voor anderen. Helaas is ze op school gepest en hebben we haar ook moeten leren dat ze meer voor zichzelf moest opkomen. Stiekem had ik soms spijt dat wij haar sociaal hebben opgevoed. Maar anderzijds, het is een heerlijke meid, zorgzaam, gevoelig, attent en nog slim ook. Een deel van haar spaarcenten gaan naar Lepra Stichting en naar Greenpeace. Zelf hebben we al jaren fosterkinderen. Wij collecteren voor Astmafonds, de Brandwondenstichting en de Nierstichting. Dat waren haar ideeën. En nu is ze bang... Alle auteurs kunnen gemaild worden via de redactie: p/a justine@ouders.nl