Home » Artikelen » Jongeren lezen beroerd

Jongeren lezen beroerd

Door:

Aleid Truijens

Eén op de vijf pubers leest slecht, zo blijkt uit recent onderzoek. Aleid Truijens bespreekt het onderzoek. "Je gaat pas beter lezen als je veel leest, zo simpel is het."

Groot alarm! Bijna een op de vijf pubers zou slecht lezen. Niet goed genoeg om simpele instructies, handleidingen, overheidsvoorlichting en kranten te begrijpen. Bijna 18% van de 12- tot 18-jarigen is, volgens een onderzoek in opdracht van de Stichting Lezen en Schrijven, 'laaggeletterd'. Dat is een schrikbarend aantal jongeren dat goed beschouwd eigenlijk niet kan 'meedoen' in onze samenleving. En dat percentage zou de laatste tijd stijgen.

Stel het je eens voor. Je begrijpt de brief van de huisbaas, van de belastinginspecteur of de deurwaarder niet. Het antwoord op je sollicitatie, de mailtjes van de baas op je werk of van je stage staan vol geheimtaal. Het nieuws in de krant, op tv, je telefoon, de sociale media, je kunt het nauwelijks volgen. Het leven voltrekt zich grotendeels buiten je blikveld. Daar moet je je toch tweederangs van gaan voelen en doodongelukkig van worden. Of, op den duur, argwanend, goedgelovig, wrokkig en agressief. Je hoort er niet bij.

Fact-check

Daags na het schokkende bericht klonken al sussende geluiden. Onder andere in de Volkskrant-rubriek 'Klopt dit wel?'. De fact-checker van dienst keek naar de cijfers waarop de onderzoekers zich baseerden, die van het laatste internationale PISA-onderzoek leesvaardigheid in 2015, en constateerde dat er van een toename geen sprake was. Weliswaar nam het percentage laaggeletterde 15-jarigen tussen 2012 en 2015 van 13,8 naar 17,9% toe, maar die 4 procentpunt mag niet significant worden geacht. Bovendien daalde de leesvaardigheid in alle landen.

Toch ben ik, nu ik zelf het onderzoek Preventie door interventie heb gelezen én de PISA-cijfers nog eens heb bekeken, niet gerustgesteld. Het gaat écht beroerd met de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren.

Om te beginnen met PISA: de toename in de laatste drie jaar mag dan slechts 4% zijn, ze is al eerder ingezet. Sinds 2003 steeg het percentage laaggeletterdheid met 6,4 procentpunt. Gemiddeld dalen we gestaag op de PISA-ladder. 'Sinds 2003 zijn de prestaties van Nederlandse 15-jarigen met 10 scorepunten gedaald tegenover 1 punt in de OESO-landen', concludeert het Cito, en 'het niveau van leesvaardigheid daalt in Nederland sneller dan het gemiddelde in de OESO'.

De leesvaardigheid van havo- en vwo-leerlingen is stabiel, maar die van 15-jarigen in het vmbo daalde sinds 2006 scherp, met 18 tot 27 scorepunten. Dat vind ik wél zorgelijk.

Nederland staat nu met leesvaardigheid op de 15de plaats van 71 landen, met een iets bovengemiddelde score. In de EU is Nederland 7de, maar in 2003 en 2006 stonden we nog 4de. We lopen flink achter bij landen als Japan, Estland, Ierland, Finland en Canada. Waarom eigenlijk? Wat doen zij wat wij nalaten?

Het alarm is terecht

De onderzoekers keken niet alleen naar PISA, maar ook naar de normen die het Nederlandse onderwijs zelf stelt aan taalniveaus. Bij de laatste periodieke peiling bleek 39% van de kinderen in groep 8 geen tekst te kunnen samenvatten, en had 19% van hen een te lage woordenschat.

Zo'n 10% van de kinderen is aan het eind van de basisschool laaggeletterd. Op het mbo-niveau 2 is een op de drie leerlingen laaggeletterd. Gelukkig zijn op het mbo sinds kort de centrale eindexamens Nederlands weer ingevoerd, maar heel veel leerlingen zakken daarvoor.

Al met al is er geen enkele reden voor een vreugdedans. Het alarm van de Stichting Lezen en Schrijven is terecht. Het schiet niet op. Al dat ijverige meten en weten, al die aanbevelingen van commissies, deskundige stichtingen die onvermoeibaar het lezen bevorderen - het percentage goede lezers zou, in een hoog ontwikkelde samenleving als de onze, nu toch eindelijk eens omhóóg moeten gaan?

Meer lezen op school

Je gaat pas beter lezen als je veel leest, zo simpel is het. Thuis zullen kinderen niet vanzelf meer gaan lezen. Dus moet het op school gebeuren. Anderhalf uur per dag lezen op de basisschool, zeggen de deskundigen. Weinig scholen halen dat. Ook in het vmbo en het mbo moet het aantal uren Nederlands omhoog.

Dat is niet alleen omdat de arbeidsmarkt taalvaardigheid eist. Niemand heeft genoeg aan banketbakkers-, kappers- of loodgieters-Nederlands. Om iets te begrijpen van de wereld, de politiek, een andere cultuur, een andere mening, een ander mens, om enige greep te krijgen op het voortdenderende bestaan, is een behoorlijk taalniveau noodzakelijk. Jongeren dat onthouden is wreed en gevaarlijk.

Bron

Preventie door interventie, 'Literatuurstudie naar lees- en schrijfachterstanden bij kinderen en jongeren', ECBO 2017 (in opdracht van de Stichting Lezen & schrijven)

Aleid Truijens

is publiciste en moeder van twee kinderen. Het bovenstaande artikel werd eerder gepubliceerd als column in de Volkskrant, op 25 maart 2017.

Naschrift

Reacties

rob

De wet van de statistiek zegt dat er altijd 20% slechtste presteerders moeten zijn. Als kinderen de Cito-toetsen beter gaan maken, dan gaan de normen omhoog. In die zin is het probleem onoplosbaar. Wat fnuikend voor de motivatie en het zelfvertrouwen van kinderen is is dat eenzelfde groep kinderen en hun ouders ieder half jaar te horen krijgen dat zij tot de groep slechtst presterenden behoren. Als wij willen dat kinderen het beter gaan doen dan moeten we hier in ieder geval mee stoppen.

De overstelpende hoeveelheid aan beelden, afleidingen, mobiele telefoons, computers, playstation, enz. hebben er toe geleid dat in het dagelijkse leven er steeds minder gelezen en steeds meer gekeken wordt. Daar heeft het onderwijs geen invloed op. Meer tijd aan lezen besteden als 'oplossing' aandragen, toont aan dat deze columniste gemakzuchtig en lui is en dat zij hiermee geen enkele bijdrage levert aan het meedenken over het oplossen van een zeer complex probleem.

M Lavell

Sinds de invoering van de referentieniveaus is het ophogen van de normen niet meer (op die manier) aan de orde.
Het gaat hier om het achterblijven van concrete vaardigheden, zie de beschrijving van de referentieniveau's.
Het zou fijn zijn als er binnen het onderwijs nu toch eens de diepe overtuiging zou ontstaan dat les geven helpt. Dat goed onderwijs geven wel invloed heeft. Dat een leerling die niet zo vlot lijkt mee te gaan niet minder (zittenblijven, niveau verlagen) maar juist meer onderwijs nodig heeft.

Ludo Holleman

Hè, wat een akelige - en totaal misplaatste - opmerking, dat Aleid Truijens 'gemakzuchtig en lui' zou zijn, als zij zegt dat van meer lezen je taalvaardigheid toeneemt. Het is gewoon een correcte constatering, die gebaseerd is op tal van wetenschappelijke studies.

Paasei

Inderdaad M Lavell, les geven helpt. En het vak Nederlands aanpassen naar iets waar ze van leren misschien? Meer (begrijpend) lezen en grammatica herhaling misschien ipv literatuur? Kind in eind VWO kan gelukkig prima lezen maar schrijven.. een spellingsniveau om van te huilen!

Coramora

Bij mijn kleine valt dit allemaal nog enigzins mee. Hij leest thuis dan ook erg veel!