Home » Artikelen » Regels voor schoolfotos

Regels voor schoolfoto's

Door:

Henk Boeke

Scholen mogen alleen foto's van leerlingen maken, en online publiceren, als voldaan is aan strenge regels. Maar scholen kennen die regels niet of nauwelijks. Bijvoorbeeld omdat ze denken dat het alleen maar om 'portretrecht' gaat. Terwijl de privacy-wet (Wbp) nog veel belangrijker is. Foto's gelden namelijk als persoonsgegevens. En volgend jaar (2018) verdwijnt het portretrecht trouwens sowieso.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft een brief gestuurd naar 'de onderwijskoepels' (waaronder de PO-Raad en de VO-Raad) waarin scholen nog eens gewezen worden op de privacy-regels voor het publiceren van foto's en video's van leerlingen.

Scholen kennen de regels namelijk niet goed, of ze weten niet hoe ze toegepast moeten worden. Omdat ook ouders vaak niet weten hoe het zit, vatten we hieronder de regels uit die brief nog even samen. Zodat ook u weet hoe het zit, en waar u de school aan kunt houden. Hier en daar hebben we zelf nog wat extra verduidelijkingen (en kritische noten) toegevoegd.

De regels gaan over twee dingen. Ten eerste moeten scholen toestemming vragen voor het publiceren van foto's en video's. En ten tweede moeten ze gepubliceerde foto's en video's goed beveiligen.

Toestemming

De school moet toestemming vragen voor elke leerling die herkenbaar in beeld is:

  • voor leerlingen van jonger dan 16 jaar is er toestemming van de ouders (of voogd) nodig;
  • voor leerlingen van 16 jaar en ouder is er toestemming van de leerling zelf nodig.

Verder zijn er een aantal belangrijke voorwaarden:

  • de toestemming moet 'vrij' en niet onder druk zijn gegeven. De school mag bijvoorbeeld niet zeggen: "Als we geen foto's van uw kind mogen maken, dan mag hij of zij ook niet meedoen aan de eind-musical". Dat is een vorm van ontoelaatbare druk;
  • de toestemming moet ondubbelzinnig zijn. Dat betekent dat een school niet uit mag gaan van het principe 'wie zwijgt, stemt toe'. Bij ondubbelzinnige toestemming moet elke twijfel zijn uitgesloten. Het moet dus volstrekt duidelijk zijn of er daadwerkelijk toestemming is gegeven en waarvóór er toestemming is gegeven. Dus niet een soort algemene toestemming voor van alles en nog wat op het inschrijfformulier van de school;
  • de toestemming moet specifiek zijn: voor een specifieke verwerking en voor een specifiek doel. Als voorbeeld geeft de AP dat er toestemming gevraagd kan worden voor het publiceren van beelden van een schoolreisje, waarbij die foto's en video's alleen voor dát specifieke doel gebruikt mogen worden;
  • leerlingen of ouders moeten hun toestemming altijd weer kunnen intrekken.

De AP zegt dus dat er specifieke toestemming gevraagd moet worden, met duidelijk omschreven doelen. Maar om dat nou van geval tot geval – voor elk schoolreisje, elk bezoekje aan een museum, of elke keer schoolzwemmen – te moeten doen, is misschien wat onpraktisch. Bovendien zou een docent dan nooit even een foto kunnen maken als er toevallig iets leuks in de klas gebeurt. Vandaar dat scholen vaak om eenmalige toestemming vragen, als een kind voor het eerst op school komt.

Op zich lijkt ons dat wel kunnen, die eenmalige toestemming, mits aan alle voorwaarden (zie boven) is voldaan. Vooral dat heel duidelijk om toestemming wordt gevraagd, wat je met je handtekening moet bekrachtigen, en dat erbij wordt gezegd waar die foto's en video's voor gebruikt gaan worden. Maar het liefst zouden wij zien dat scholen elk schooljaar opnieuw om toestemming vragen. Omdat de gedachten van ouders (en hun kinderen) zich in de loop der tijd kunnen ontwikkelen, en omdat je natuurlijk vergeet om je toestemming in te trekken als je er anders over bent gaan denken. Elk schooljaar om toestemming vragen dwingt ouders om er telkens even over na te denken.

Beveiliging

Wanneer scholen beeldmateriaal van leerlingen publiceren, moeten zij "passende technische en organisatorische maatregelen treffen om deze te beschermen". Zodat foto's en video's niet in verkeerde handen terecht komen. Van wie die verkeerde handen zouden kunnen zijn, zei de AP er niet bij, maar zelf geven we altijd het voorbeeld van gefotoshopte kinderporno. Van de politie weten we dat daar tegenwoordig vaak foto's van kinderen op Facebook en openbare schoolsites voor gebruikt worden.

Een 'passende maatregel' kan zijn om foto's en video's van de leerlingen op een beveiligd deel van de school-site te zetten, dat alleen toegankelijk is met een inlognaam en een wachtwoord.

Alles maar op een openbare Facebook-pagina van de school plempen, dat mág dus niet. Ook niet als de ouders toestemming hebben gegeven voor publicatie.

Het is te hopen dat die 'scholenkoepels' deze informatie zullen doorgeven aan de scholen zelf. Anders weten ze nog steeds niet hoe het zit, en blijven ze nog steeds maar wat aanrommelen...

Scherpere regels vanaf 2018

Op dit moment geldt alleen de Nederlandse privacy-wet (Wet bescherming persoonsgegevens, kortweg Wbp). Maar vanaf 25 mei 2018 is de Europese privacy-wet van toepassing (Algemene verordening gegevensbescherming, kortweg AVG). Voor die AVG komt dan een Nederlandse invoeringswet. Die invoeringswet is overigens niet triviaal: er zullen bijvoorbeeld nog bepaalde keuzes gemaakt moeten worden, die de AVG open heeft gelaten. Bijvoorbeeld of we de leeftijd van 16 jaar willen handhaven, tot waar ouders toestemming moeten geven aan hun kinderen om een account op een website of sociaal medium aan te maken, of dat die leeftijd verlaagd wordt naar 13 jaar. (Ouders Online pleit voor 13 jaar. Maar daarover later meer.)

Onder de AVG wordt de bescherming van persoonsgegevens van kinderen nog belangrijker dan die nu al is. Zo moeten scholen niet alleen de regels voor toestemming en beveiliging naleven, maar dat ook kunnen aantonen. Ook komen er torenhoge boetes voor scholen die zich niet aan de regels houden.

Mindset

Het belangrijkste, wat ons betreft, is dat scholen een mindset gaan ontwikkelen waarin ze de privacy van de leerlingen serieus gaan nemen. Dus dat ze zich bewust worden van de gevaren en risico's die al dat verzamelen, opslaan en doorgeven van leerlinggegevens (niet alleen foto's maar nog veel meer) met zich meebrengt. En dat ze ouders die zich daar zorgen over maken, niet wegzetten als zeurpieten of lastposten, maar dat ze gaan denken: "Hé, ze hebben wel een punt. Daar gaan we toch maar eens verder over nadenken." (Zie ook ons artikel Scholen verwaarlozen privacy en de bijbehorende vervolgartikelen.)

14 november - save the date

Op 14 november aanstaande organiseert Ouders Online, in samenwerking met stichting Privacy First, een nationale ouderavond over kinderen en privacy. In het Volkshotel in Amsterdam. Nadere berichten volgen binnenkort (op deze site, Facebook, Twitter, en in onze nieuwsbrief). Zet dinsdag 14 november - van 19 tot 22 uur - alvast in je agenda!

Bronnen

AP roept scholen op zorgvuldig om te gaan met beeldmateriaal van leerlingen
Persbericht van de Autoriteit persoonsgegevens (AP).

Brief aan de onderwijskoepels
De brief van de Autoriteit persoonsgegevens (AP).

Scholen & de AVG
Meer informatie - voor scholen - van de Autoriteit persoonsgegevens (AP).

De klassenfoto valt ook gewoon onder de privacywet!
Blog van de privacy-jurist Arnoud Engelfriet.

Henk Boeke

is redacteur van Ouders Online.

Reacties

Vogel

Ik denk dat wij het wel goed doen; ouders kunnen aan het begin van elk schooljaar voor vijf verschillende categorieën aangeven of foto's van hun kind gebruikt mogen worden. Jammer alleen dat een deel van de ouders de brief hierover niet mee terug heeft. (Speciaal onderwijs dus geen ouders die je op het schoolplein even kunt aanschieten.) Goed om te weten dat we met "als u de brief niet invult gaan we er van uit dat u toestemt" over de schreef gaan.
Verder valt er nog wel wat te verbeteren, dus die 14 november ga ik zeker doorgeven op mijn werk.

Fort

Wat als scholen en clubjes toch foto's zonder toestemming en onbeveiligd blijven publiceren? Waar kan ik het melden en wat wordt er mee gedaan?

mijk

ik neem aan dat deze regels ook voor verenigingen gelden... Dank voor de samencasting moeten we.de.regels wat gaan aanscherpen weer.

Redactie Ouders...

@Fort: heel goeie vraag! Om te beginnen moet je dit gewoon bespreken met school, of de sportclub, etc. Maar als er niet met ze te praten valt, en als ze blijven volharden in hun fout, dan heb je een probleem. Want eigenlijk is er geen enkele instantie waar je hiervoor terecht kunt.

Uit onze ervaring weten we dat noch de onderwijsinspectie, noch het AP echt bereid zijn om de HANDHAVING (want daar gaat het hier om) serieus te nemen.

Dan blijft er dus niet veel anders over dan naar de rechter te stappen, en met de wet in de hand de school of het clubje tot inkeer te dwingen.

Wij (Ouders Online) spannen ons op dit moment ervoor in om dit beter te regelen.

Redactie Ouders...

@Mijk, de regels gelden inderdaad ook voor verenigingen. (Waaronder sportclubs, muziekscholen, etc.)

Wat nog wél de vraag is, in hoeverre de regels ook voor privé-personen gelden. Mogen individuele ouders dan wél foto's en video's van het schoolreisje of de eindmusical maken, en posten op Facebook, als de school dat níet mag?

Antwoord: de Wbp maakt een uitzondering voor beelden die 'voor strikt persoonlijk gebruik' bedoeld zijn. Die ouders mogen dus wel voor zichzelf foto's en video's maken, en thuis bekijken. Maar posten op een openbare Facebook-pagina mogen ze dus niet.

Fort

Is een passend beveiligingsniveau voor een school, "vrienden" zijn van de school op facebook?

Henk Boeke

Op zich is 'vrienden' wel een redelijk beveilingsniveau, maar hoe controleer je (als school) of iemand die zich aanmeldt als vriend van de school daadwerkelijk een van de ouders is? Dat lijkt ons nogal lastig.

Beter zou dus zijn: het oprichten van een besloten groep, die niet zichtbaar is voor de rest van de Facebook-community, waarna de school zélf zijn eigen vrienden (lees: ouders en leerlingen) kan uitnodigen. Maar dat vereist wel dat je alle ouders en leerlingen op Facebook weet te vinden. Een heel gedoe...

Zijn er scholen die het zo doen? Laat het ons weten! We zijn benieuwd naar jullie ervaringen.

Henk Boeke
Redactie Ouders Online