Home » Artikelen » Zelfbeschadiging bij pubers

Zelfbeschadiging bij pubers

Door:

Martine Delfos

Pubers snijden zichzelf steeds vaker. Waarom doen ze het? Wat zijn de signalen? En hoe moet je erop reageren?

Zelfbeschadiging, ook wel 'automutilatie' genoemd, kent vele verschijningsvormen en kan vele oorzaken hebben. In dit artikel beperk ik mij tot zelfbeschadiging bij pubers.

Wat is zelfbeschadiging?

Bij zelfbeschadiging gaat het vaak om snijden, waarbij vooral de armen bekrast worden, en in mindere mate de benen en de buik. Andere vormen zijn: brandwonden toebrengen en pijnlijke bewegingen moeten maken.

Je zou zelfbeschadiging kunnen vergelijken met het aderlaten uit de middeleeuwen. Aderlaten, oftewel 'bloed aftappen door het openen van een ader', werd in de middeleeuwen als een probaat middel gezien om spanning in het lichaam (veroorzaakt door een ziekte) te verminderen en het bloed te zuiveren.

Zelfbeschadiging neemt toe

Zelfbeschadiging onder pubers neemt toe. Het gaat daarbij vooral om meisjes. Gelukkig neemt het niet zó sterk toe dat het merendeel van de meisjes het inmiddels zou doen; het gaat nog steeds om een kleine groep. Wat dat betreft is er dus geen reden tot grote ongerustheid want de meeste pubers doen het gewoon niet.

We moeten dan wel de tatoos en de piercings buiten beschouwing laten, want dat neemt wel degelijk grote vormen aan. Ook tatoos en piercings zijn een vorm van beschadiging. En net als automutilatie worden ze ook wel gebruikt voor 'de kick van de pijn'. Maar ze zijn toch van een andere orde dan echte automutilatie omdat ze uiteindelijk bedoeld zijn als een verfraaiing van het lichaam.

Functies van zelfbeschadiging

Zelfbeschadiging heeft als belangrijkste functies:

  • spanning laten wegvloeien;
  • straffen vanuit zelfhaat;
  • aandacht krijgen;
  • het stimuleren van natuurlijke pijnstillers (endorfinen).

Schreeuwen om aandacht

Het is niet voor niets dat zelfbeschadiging vooral voorkomt bij meisjes. Een van de functies die zelfbeschadiging kan hebben, is namelijk het schreeuwen om aandacht.

Jongens proberen vaak om de aandacht op zichzelf te vestigen door een publieke prestatie neer te zetten; door stoer gedrag, wat anderen moet imponeren. Hun probleem is dan ook vaker een verkeersongeluk door het uithalen van gewaagde toeren in het verkeer.

Meisjes doen het anders. Die proberen soms de aandacht op zich te vestigen door zichzelf neer te zetten (ém te ervaren) als slachtoffer. Dat betekent niet dat ze zich aanstellen, maar dat ze in de knoop zitten en dat ze geen andere weg zien om het op te lossen.

Besmettelijkheid

Zelfbeschadiging is besmettelijk. De besmettelijkheid ligt vooral in de aandacht die men erdoor krijgt. Het kan alleen besmettelijk worden als het voor anderen zichtbaar is.

Bij meisjes gaat het vooral om aandacht voor hun persoonlijke verdriet en problemen. Bij jongens gaat het vaak om aandacht voor hun durf en weerstand tegen pijn. Bij pubers kan zelfbeschadiging ook spelen wanneer er sprake is van verwarring omtrent hun seksuele identiteit. Zeker bij jongens kan zelfbeschadiging dan een rol gaan spelen.

Kenmerken van zelfbeschadiging

Bij de zelfbeschadiging van pubers spelen er voornamelijk drie dingen:

1. Er is een individueel proces en een groepsproces, met ieder zijn eigen dynamiek:

  • bij een individueel proces gaat het om een puber die in de knoop is en de spanning probeert weg te leiden via snijden of branden, of die geen andere weg meer weet om aan aandacht te komen;
  • bij een groepsproces gaat het erom een uitlaatklep te vinden voor je spanningen of een manier om erbij te horen.

2. Het gaat vaker om meisjes dan om jongens, omdat slachtofferschap zich eerder bij meisjes ontwikkelt dan bij jongens. Jongens zullen eerder stoerheid als overlevingsstrategie gebruiken.

3. Meestal is er een ernstig probleem in het leven van de puber, dat grote spanningen oplevert. De zelfbeschadiging wordt dan gebruikt als uitlaatklep. Bij problemen als anorexia en seksueel misbruik bestaan er risico's voor zelfbeschadiging vanwege de enorme zelfhaat die met deze problemen gepaard gaat.

Risico-factoren voor zelfbeschadiging

De volgende omstandigheden vergroten de kans op zelfbeschadiging:

  • een zeer laag zelfbeeld;
  • ernstige problematiek die effect heeft op het zelfbeeld, zoals anorexia en seksueel misbruik;
  • onzekerheid over de seksuele identiteit;
  • de leeftijd van 14 tot 17 jaar;
  • slechte aansluiting bij leeftijdgenoten;
  • dwangmatig gedrag;
  • ongezien verdriet;
  • verdoofd zijn van verdriet.

Signalen voor zelfbeschadiging

Zelfbeschadiging is herkenbaar aan de volgende signalen:

  • plotseling bedekkende kleren gaan dragen;
  • terloops de beschadigde huid laten zien;
  • verdrietige grondtoon;
  • opeens verdwijnen er scherpe voorwerpen;
  • zich opsluiten op de wc.

Wat moet je doen?

Wanneer een puber zichzelf beschadigt, komt het erop aan om goed met hem of haar te communiceren. Communiceren met pubers betekent dat men het denken van de puber op 'aan' zet en niet tegen de puber 'preekt'.

En wat het voorkómen van zelfbeschadiging betreft: het geven van aandacht en het tonen van oprechte belangstelling levert al een belangrijk tegenwicht tegen zelfbeschadiging.

Martine Delfos

is therapeut en auteur van veel boeken.

Reacties

christel

de vriendin van mijn dochter 14 jaar,heeft iin haar onderarm gesneden.toen ik haar erop aansprak wilde ze er niet over praten.ik heb de mama dit verteld,nu een ruime week later heeft ze er nog niet met haar dochter over gesproken.ook is ze een jaartje geleden op t spoor van de trein gaan liggen omdat het uit was met haar vriendje.daar zegt haar mama op,dat ze mee is gegaan met een vriendin(dus de schuld van een vriendin)ik denk dat t een schreeuw om aandacht is.wat ik doen moet weet ik niet,wil niet tussen die mama en dochter komen staan,wel vind ik dat ze moet kunnen praten,en de dochter geeft aan dat niet te kunnen met haar moeder.mijn man in ongerust dat onze dochter ook gaat snijden,ze is iemand die graag in de belangstelling staat en aandacht vraagt,tot nu toe positieve aandacht.heeft iemand al zo iets meegemaakt?

Redactie Ouders...

Beste Christel, we raden je aan om je vraag op het forum te zetten (in de rubriek Puberteit). Daar is je vraag minder verstopt dan hier, en wordt hij door meer mensen gelezen. De kans op antwoord is dan groter.

-

Ik wil even een opmerking maken, onder zelfbeschadiging word niet meestal snijden bedoeld, er zijn zoveel meer vormen, waaronder ook binge-eating, dat is een vorm van een eetstoornis maar ook zelfbeschadiging, ja, snijden hoort er ook onder maar andere vormen zijn ook, lichaamsdelen ergens tegen aan slaan, jezelf slaan, schoppen, jezelf branden, botten breken, nagels eruit trekken en zo voort, Ik heb zelf meerdere presentatie's over dit onderwerp gehouden en er kwamen veel mensen naar mij toe met hun verhaal.. dit is wat ik eventjes kwijt wou

Gr. Cynthia