Home » Columns » Het evidence beest

Het evidence-beest

Door:

Henk Boeke

Doe alleen iets als het aantoonbaar effectief is. Dat klinkt logisch, maar is het niet. Want voor WIE is het effectief? Voor de ouders, de kinderen, of de overheid?

Van de redactie

Er waart een beest door Nederland: het evidence-beest. Alles moet tegenwoordig evidence based zijn, oftewel: aantoonbaar effectief, met wetenschappelijke onderbouwing.

Voor wat betreft de geneeskunde kunnen we ons daar nog wel wat bij voorstellen, omdat het een nuttige bescherming biedt tegen kwakzalverij. Maar als het om opvoeding gaat, dan wordt het al een stuk lastiger.

Het probleem is dat er twee soorten opvoeding bestaan: gewoon opvoeden en ingrijpen als het misgaat. Dat zorgt voor veel verwarring.

Wat het ingrijpen betreft vinden we evidence based behandelingen prima. Zo scheid je het kaf van het koren, en weet je bijvoorbeeld dat cognitieve gedragstherapie aantoonbaar beter werkt dan Bach Bloesem-remedy, Reiki, of geneeskrachtige stenen. Ook hier biedt de 'evidence based'-benadering een nuttige bescherming tegen kwakzalverij.

Maar als het om gewone huis-tuin-en-keuken opvoeding gaat, ook bij lastige kinderen, dan moeten de professionals er toch met hun poten vanaf blijven, vinden wij. Want voor je het weet moet je je kinderen zo gaan opvoeden dat ze passen binnen de kaders die de overheid voor ogen heeft (burgers die netjes in het gareel lopen, geen overlast veroorzaken, doen wat hen wordt opgedragen, etc.)

We moesten daaraan denken toen we kort geleden aanwezig waren bij een expert-meeting van een gerenommeerd wetenschappelijk instituut, dat de opdracht had gekregen (van de overheid) om te onderzoeken hoe je opvoedingsondersteuning kunt marketen. Oftewel: hoe duw je opvoedingsondersteuning door de strot van ouders die daar normaal niet om zouden vragen.

Zelf hadden we het al meegemaakt bij de geboorte van ons eerste kind. Toen zei die juf van het consultatiebureau dat we vooral een opvoedcursus moesten gaan volgen (nog voordat er ook maar een enkel probleem aan de orde was) omdat we zo hoog opgeleid waren. Dat was aantoonbaar – evidence based! – een probleem voor de toekomst.

Maar nu, op die expert-meeting, ging het nog veel verder. Daar hoorden we tot onze stomme verbazing dat het geen enkele zin heeft om ouders met elkaar in contact te brengen, en ervaringen te laten uitwisselen. Zelf vinden ouders dat geweldig, maar "het effect is nul komma nul", aldus een van de onderzoekers. Oftewel: het nut van gespreksgroepen is niet evidence based.

Nog even en het praatje met de buurvrouw mag ook al niet meer, omdat het niet evidence based is. Overdreven? Nee hoor, helemaal niet. Vraag het maar eens aan uw consultatiebureau. Daar zullen ze u haarfijn uitleggen dat het forum van Ouders Online, waar ouders elkaar online ondersteunen, reuze gezellig maar volstrekt onbetrouwbaar is. Want niet evidence based.

De kern van het probleem is natuurlijk dat iedereen zó verrekte onzeker is dat alles wat los en vast zit geprotocolleerd en geprofessionaliseerd moet worden. Dat geeft een gevoel van zekerheid. Maar het blijft schijnzekerheid, want altijd zullen er dingen fout blijven gaan. Dus: hoed u voor het evidence-beest.

Henk Boeke

was eindredacteur van Ouders Online tot 1 september 2018.

Naschrift: 

Hieronder een selectie uit de reacties die we ontvingen:

1.

Als ik het nou eens ben met dit artikel - is het dan evidence based waar??!

Isabelle Peper

2.

In reactie op de ontboezeming over het 'evidence beest': het ideale evenwicht zal wel nooit worden gevonden. Zo goed als sommige professionals tot in het absurde willen protocolleren en sturen, zo hardnekkig blijven charlatans bezig met vage en/of onbewezen beweringen en blijven sommige ouders in forums elkaar baarlijke nonsens verkopen.

Om onderscheid te kunnen maken tussen zin en onzin is kennis én kritisch vermogen nodig. Beschikte iedereen daarover, dan zouden veel minder mensen zich van alles op de mouw laten spelden. Maar ja, dan hadden voorlichters die van de hoed en de rand weten minder om zich over op te winden.

Reinier Hopmans

Stichting Wiegedood

3.

Een groot applaus van mijn kant voor deze editorial. Uit mijn hart gegrepen. Even dacht ik dat het over de aan-te-komen en veronderstelde evidence based richtlijn excessief huilen ging, maar ik zie dat nog meer opvoeders door dit beest in de wielen worden gereden.

Ik ga de link naar dit artikel breeduit marketen binnen mijn gezond/verstand gebaseerde virtuele netwerken.

Gonneke van Veldhuizen-Staas

lactatiekundige IBCLC

4.

Wat een mooi stuk! Helemaal mee eens!

Gelukkig past niet alles in een hokje in onze samenleving!

Mente

5.

Even een kanttekening: wie zegt dat cognitieve gedragstherapie beter is dan de methodes die u erna noemt?

Ik heb met beiden ervaring en CGT hebben me geen stap verder gebracht, tot ik met Reiki in aanraking kwam ging het niet beter met mij. Door Reiki ben ik een langdurige spirituele ontwikkeling aangegaan en dat staat in geen verhouding tot de pleisters die CGT plakt. Dat groeiproces brengt je als mens verder, in alle opzichten.

Pas met dit soort onderwerpen op wat je de ether in slingert. Soms zijn dingen anders dan je leert.

Carolien Nieuwhuis

6.

Fantastisch artikel, je hebt groot gelijk. Ik loop in mijn dagelijkse praktijk hier erg tegenaan. Ik werk met kinderen/jongeren die snel boos, agressief etc. zijn en doe met hen zaken die elk evidence-beest zou afraden, want ik behoor niet tot de reguliere hulpverlening en dan ben je sowieso not done.

Het gekke is dat de kinderen er wel veel baat bij hebben en dat de ervaringen van ouders wel zodanig positief zijn dat ze zeggen: bij de psycholoog werkte het niet maar bij jou wel.

Inderdaad Henk, allerlei schijnzekerheid en met elkaar het kwaad bezweren met methodiekjes, protocolletjes etc. Over die laatste nog een paar woorden. Ik zie veel kinderen die thuis klappen krijgen, gekleineerd worden etc. en die komen niet bij het AMK terecht, laat staan bij de hulpverlening. Waarom? Omdat er evidence based via tig organisaties gepraat moet worden met elkaar voordat er wat gebeuren gaat.

Tevens hebben we op elke school een pestprotocol. Daarmee hebben we het pesten gelukkig volkomen in de hand…. Als we het maar op papier goed gedaan hebben jongens, en het loonstrookje komt vanzelf weer.

Sorry hoor, maar ik kan me er ook druk over maken.

[naam en adres bekend bij de redactie]

7.

Ik ben het met je eens dat er (te) veel evidence based gewerkt wordt. Te pas en te onpas wordt ermee geschermd.

Nu werk ik zelf op het consultatie buro. Ik ben dus zo'n "juf". De manier waarop u uw consultatie buro beschrijft is voor mij absoluut onherkenbaar. Bij ons kijken we niet naar statistieken, maar naar kinderen en hun ouders. We geven (meestal) gevraagd advies op maat. Dat werkt het beste, is onze ervaring.

Bovendien stimuleren wij het uitwisselen van ervaringen. Volgens ons werkt dat uitstekend. Al jaren. Maar misschien is jarenlange ervaring onze manier van Bewijsvoering en is onze werkwijze toch ook evidence based.

Marion Assink,

Jeugdverpleegkundige

8.

Tegenwoordig wil men alles in protocollen en richtlijnen vastleggen. Maar elk individu, en elke situatie is verschillend. Wat voor de een werkt, werkt voor de ander niet. Evidence based, dat komt uit de statistiek. En er is altijd een (grote) groep ouders die buiten de grootste groep valt, voor wie de 'evidence based'-behandeling dus niet werkt. Behandeling op maat is dus nodig, en niet alleen maar 'evidence based' behandelingen.

En het praatje met de buurvrouw: dat hebben alle ouders gedaan, zolang er mensen zijn. Dat heeft altijd gewerkt, dus waarom zou het ineens niet goed meer zijn? Trouwens, er is ook al sinds mensenheugenis zorg over de jeugd. Mijn grootouders zuchtten al over 'de jeugd van tegenwoordig'. En dat viel uiteindelijk steeds best mee.

Evelien Hoogendoorn

9.

Ik vind het wat makkelijk ageren tegen evidence based werken. Waarop moeten professionele hulpverleners anders hun methoden baseren? Op bakerpraatjes? Bovendien hebben veel mensen boter op hun hoofd: Iedereen die met kinderen te maken heeft, schermt wel eens met: het is bewezen dat... . Maar dan alleen als het in ons eigen straatje past natuurlijk.

Opvoedondersteuning is een term waar volgens mij iedereen een ander beeld bij heeft, maar is niet meer dan een plek waar je als ouder terecht kunt met vragen over de opvoeding. Niet iedereen heeft immers een groot netwerk van familie en vrienden met voldoende kennis tot zijn beschikking. Ondersteuning vragen bij de opvoeding is vrijwillig (net als het bezoek aan het consultatiebureau, wat ook maar steeds vergeten lijkt te worden) dus je HOEFT er geen gebruik van te maken. Maar het is fijn als het er is als je het nodig hebt.

Opvoedondersteuning werkt preventief: waar ouders ondersteund worden bij de opvoeding, komen bijvoorbeeld minder kinderen in de jeugdzorgmolen terecht. Dat is inderdaad... evidence based. En ja, ik snap dat de term 'marketing' niet lekker valt bij iedereen, maar het gaat om het doel en het resultaat: ouders die beter weten wat ze aan het doen zijn en blijere kinderen.

Anne Hofstede

Alle columns in de serie Van de redactie