Home » Artikelen » Omgangsrecht en omgangsregelingen

Omgangsrecht en omgangsregelingen

Door:

Esther Schoneveld

Als ouders uit elkaar gaan, hebben ze meestal behoefte aan een duidelijke omgangsregeling voor de kinderen. Zoiets kun je gewoon onderling afspreken en regelen, maar soms is er een rechter voor nodig om eruit te komen. Esther Schoneveld behandelt de juridische aspecten.

Volgens de Nederlandse wet heeft iedere ouder bij wie het kind niet woont, in principe recht op omgang met het kind. Maar ook andere personen die een hechte band met het kind hebben, zoals de grootouders, kunnen de rechter vragen om een omgangsregeling vast te stellen.

Op zich is dat helder, maar in de praktijk kunnen zich toch allerlei vragen voordoen. Bijvoorbeeld: heb je ook recht op omgang als je je kind niet erkend hebt? Of: mijn ex is aan de drank, mag hij nu toch de kinderen zien? Of: wat kan ik doen als mijn ex de omgangsregeling niet nakomt? Hieronder zal ik antwoord proberen te geven op al dat soort vragen.

Omgangsrecht voor ouders

Iedere ouder heeft recht op omgang met zijn of haar kind. Met het begrip 'ouder' wordt bedoeld:

  • de moeder;
  • degene die het kind heeft erkend;
  • een adoptie-ouder;
  • degene van wie het vaderschap gerechtelijk is vastgesteld.

Het maakt niet uit wie het gezag heeft. Wat wél uitmaakt, is of het kind erkend is. Een (biologische) vader die zijn kind niet heeft erkend, heeft in principe dus geen recht op omgang. Hij kan de rechtbank wel vragen om een omgangsregeling, maar die stelt dan strengere eisen. Daarover straks meer.

Erkenning

Het kan dus zinvol zijn om het kind eerst te erkennen, als dat nog niet is gebeurd. Voor het erkennen van het kind is echter toestemming van de moeder vereist. Wanneer de moeder niet wil meewerken, kan de vader aan de rechtbank toestemming vragen het kind te erkennen. Dit wordt ook wel 'vervangende toestemming erkenning' genoemd, en heeft een grote kans van slagen, omdat kinderen recht hebben op een juridische vader. Alleen wanneer de vervangende toestemming niet in het belang van het kind is, zal hij geweigerd worden.

Door de erkenning staat het juridische ouderschap van de erkenner vast. Daar horen echter ook plichten bij, zoals het betalen van alimentatie.

Omgangsrecht voor niet-ouders

Niet alleen ouders kunnen de rechter vragen een omgangsregeling vast te stellen, maar ook de kinderen zelf.

Daarnaast kan de rechter een omgangsregeling vaststellen op verzoek van personen die een hechte band hebben met het kind. Het gaat dan vaak om de biologische vader die het kind niet heeft erkend (zie boven) of om de grootouders. Maar ook pleegouders, stiefouders, tantes, broers, nichtjes, etc. kunnen een omgangsregeling aanvragen.

De rechter zal dan kijken of er inderdaad sprake is van een hechte band tussen het kind en de niet-ouder. Een familieband alleen is niet genoeg. Grootouders zullen bijvoorbeeld moeten aantonen dat zij hun kleinkind een tijdlang met regelmaat zagen. Dat kan natuurlijk heel moeilijk zijn, als de ouder bij wie het kind woont, het contact al vanaf het begin heeft tegengehouden (waardoor er ook geen hechte band heeft kunnen ontstaan).

Biologische vaders hebben wat dat betreft iets meer mogelijkheden dan grootouders, omdat een biologische vader nog de route van de 'vervangende toestemming erkenning' kan volgen. Zodra die vervangende toestemming er is, en het kind erkend is, heeft hij recht op omgang en hoeft hij niet meer aan te tonen dat hij een hechte band met het kind heeft.

Behalve de hechte band is er nóg iets waar de rechter naar zal kijken bij niet-ouders, namelijk het belang van het kind. Als dat geschaad wordt, kan de omgangsregeling geweigerd worden. Daarbij zal de rechter ook de mening van het kind zelf vragen, als het oud genoeg is om een eigen mening te hebben en die te beargumenteren (in het algemeen bij 12 jaar en ouder). Let op: als het kind bezwaar maakt tegen een omgangsregeling, dan zal de rechter flink doorvragen, en moeten er echt heel zwaarwegende redenen zijn. Dat is onder andere bedoeld om te voorkomen dat het kind alleen maar herhaalt wat hem thuis is ingefluisterd.

Kortom: wanneer een niet-ouder heeft aangetoond dat er sprake is van een hechte band, en als er verder geen bezwaren zijn, zal de rechter een omgangsregeling vaststellen.

Wanneer moet er een omgangsregeling komen?

Als ouders uit elkaar gaan, is er vaak behoefte aan een duidelijke omgangsregeling. Zo'n regeling kán schriftelijk worden vastgelegd, maar dat hoeft niet. Ook is het niet verplicht om er een rechter bij te halen. In principe kunnen ouders onderling afspreken wat ze willen. Het is natuurlijk wel belangrijk dat de kinderen het met die afspraken eens zijn.

Als de ouders er samen niet uitkomen, kan een van hen aan de rechter vragen om een omgangsregeling vast te stellen. Dat kan tijdens een echtscheidingsprocedure, maar dat hoeft niet. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de ouders nooit getrouwd waren, of zelfs nooit hebben samengewoond. Of er kan een verandering in de omstandigheden hebben plaatsgevonden, waardoor er eerst geen omgangsregeling nodig was maar nu wel.

Kortom: eigenlijk kun je op ieder moment aan de rechter vragen om een omgangsregeling vast te stellen.

Voorlopige omgangsregeling

In sommige situaties kan de rechter niet meteen een definitieve uitspraak doen. Bijvoorbeeld omdat er nader onderzoek nodig is, of omdat de omgang langzaam opgebouwd moet worden en er tussentijds geëvalueerd moet worden. De rechter kan dan een voorlopige omgangsregeling vaststellen en bepalen dat de ouders een aantal maanden later terug moeten komen om de voortgang te bespreken.

Als er nader onderzoek nodig is, kan de rechter de rechter de Raad voor de Kinderbescherming vragen om een onderzoek te doen en daarna advies uit te brengen. Meestal volgt de rechter dat advies op. Zolang het onderzoek nog loopt, kan de rechter – als die daar mogelijkheden voor ziet – al wel een voorlopige omgangsregeling vaststellen.

Wanneer kan een omgangsregeling gewijzigd worden?

Het kan gebeuren dat er na het vaststellen van een omgangsregeling iets veranderd is in de omstandigheden. Ook kan het voorkomen dat men bij het vaststellen van een omgangsregeling was uitgegaan van onjuiste of onvolledige gegevens. In al dat soort gevallen kan een ouder de rechter vragen om een bestaande omgangsregeling te wijzigen.

Ontzeggingsgronden

Er zijn gevallen waarin de rechter geen omgangsregeling zal vaststellen (eventueel tijdelijk). De rechter 'ontzegt' de ouder dan het recht op omgang. Dat kan echter alleen wanneer deze ouder geen gezag heeft over het kind, en als er bovendien sprake is van een of meer van de volgende situaties:

  • als de omgang ernstig nadeel zal opleveren voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind;
  • als de ouder niet geschikt of niet in staat is tot omgang;
  • als het kind 12 jaar of ouder is, en ernstige bezwaren heeft tegen de omgang;
  • als de omgang om een andere reden in strijd is met zwaarwegende belangen van het kind.

In de praktijk kan het bijvoorbeeld gaan om een omgangsregeling die zoveel spanning oplevert voor het kind, dat het kind daar erg onder lijdt. Of het kan gaan om een ouder die het kind heeft mishandeld, of seksueel heeft misbruikt. Ook wanneer de ouder steeds onder invloed is van drank of drugs in het bijzijn van het kind, of als de ouder dreigt met ontvoering van het kind, kan omgang worden ontzegd.

Weerstand van de ouder bij wie het kind woont, is op zich geen reden om een omgangsregeling te weigeren. Er moet dus in ieder geval sprake zijn van ernstige bezwaren. Het uitgangspunt is immers dat het goed is voor de ontwikkeling van het kind, om omgang te hebben met de ouder bij wie het niet woont.

Tenslotte zal de rechter ook geen regeling vaststellen wanneer hij of zij vindt dat het kind een leeftijd heeft bereikt waarop het zelf kan bepalen wanneer het naar de andere ouder toegaat. Let op: wanneer de ouder het gezag over het kind heeft, en wanneer er sprake is van een of meer van de eerder genoemde situaties (zie boven), kan de rechter het omgangsrecht alleen maar tijdelijk opschorten.

En als de regeling niet wordt nagekomen?

Een omgangsregeling moet in principe worden nagekomen. Of de omgangsregeling onderling of door de rechter is vastgesteld, maakt daarbij niet uit. Wanneer de ouder bij wie het kind woont, de omgangsregeling zonder redenen structureel niet nakomt (dus nooit het kind brengt of altijd weigert om het af te geven), kan de andere ouder actie ondernemen door naar de rechter te stappen. Die kan geen strafrechtelijke sancties opleggen (zoals in België) maar wel een dwangsom opleggen voor iedere dag dat de omgangsregeling niet wordt nagekomen.

Als de ouder echt geen andere uitweg meer ziet, kan hij of zij de rechter ook vragen om afgifte van het kind te bevelen, zo nodig met hulp van de politie. En in uitzonderlijke situaties kunnen er uitzonderlijke maatregelen genomen worden, zoals een verplichte verhuizing van het kind naar de andere ouder, ontnemen van het gezag, etc. Maar wat in ieder geval niet kan, is eigenhandig de alimentatie staken of verminderen. Alleen de rechter kan zoiets bepalen (in uitzonderlijke omstandigheden).

Bemiddeling

Om de omgangsregeling te laten slagen, moet iedereen het met elkaar eens zijn over de inhoud van de regeling en de manier waarop die wordt uitgevoerd. Blijven communiceren is daarbij heel belangrijk.

Toch kunnen er natuurlijk problemen ontstaan, of situaties waarin je er samen niet uitkomt. Het kan dan handig zijn om een bemiddelaar in te schakelen die als neutrale derde persoon kan helpen om de omgangsregeling in goede banen te leiden.

Esther Schoneveld

is advocaat, gespecialiseerd in familierecht en strafrecht. Meer informatie: www.svk-advocaten.nl

Naschrift: 

Al het bovenstaande is op dit moment (1 oktober 2014) nog steeds geldig, ook met het verplichte ouderschapsplan van tegenwoordig.

Redactie Ouders Online

Reacties

Beste Esther. in dit

Beste Esther. in dit onderwerp heb je het ook over alcohol en drugs . vanaf mij 16de heb ik elke dag een joint gerookt en sporadisch een gram coke genomen dit tot mijn 21ste daarna ben ik door omstandigheden i.v.m. drugs en alcohol in ge gevangenis beland. dit is een zwarte bladzijde in mijn leven en had het graag anders gezien. na mijn straf ben ik een hele lieve vrouw tegen gekomen. waarmee het duidelijk klikte en we wilden samen kinderen. toen rookte ik nog cannabis, wat heel normaal was toen voor mij. maar wilde toch heel graag stoppen . maar door omstandigheden zoals werk en geld raakte ik steeds meer aan het blowen . en begon heel af en toe wat coke te gebruiken om het down gevoel te compenseren . toen kreeg ik me eerste wonder, een prachtige dochter waar ik zielsveel van hou. maar nog steeds was het verhaal drugs niet achter me. terwijl ik daar elke dag mee bezig was ook omdat ik het zelf heel graag wilde omdat ik niets minder dan een goed rolmodel wil zijn voor me kinderen, en geen drugs gebruikende vader. wilde zijn , als vader moet je sterk zijn fysiek maar vooral mentaal en met drugs gaat dat niet lukken . en omdat mijn vriendin er ook elke dag me zat en er niet mee om kon gaan. bovendien wilde ik geen hulp wand uit trots wilde ik het zelf oplossen en ik ben ook een paar keer gestopt en het ging dan ook heel goed maar dan nam ik het weer niet serieus genoeg en ging weer een blowtje halen en raakte weer in het zelfde patroon. nu heefd mijn vriendin het doorbroken door te zeggen dat ik pas weer terug mag komen zodra ik me leven op orde heb. dus ben ik nu het huis uit omdat mijn vriendin en ik vaak heftige ruzies hadden soms was mijn dochter daar ook bij. achter af nu ik weer helder ben omdat ik acuut gestopt ben met alle vormen van drugs of alcohol besef ik me dat we dat nooit hadden moeten doen en ik realiseer me dat het voor een kind niet goed is als pap en man telkens ruzie maken. daarom ben ik nu uit huis om me leven weer betekenis te geven en omdat ik zielsveel van mijn kinderen hou. mijn vader sloeg mijn altijd als ik iets fout dee of niet wilde luisterren . en heb daarom altijd gezegd dat ik het beter zou doen , dus ik kom met geen vinger aan me kinderen. geweld naar me kinderen is verboden dat heb ik geleerd van mijn eigen vader omdat het gewoon niet juist is en met praten kom je er namelijk veel beter uit dan door te slaan . dus er is nooit geweld gebruikt. wat ik over het hoofd gezien heb is dat ik al fout was dat ik drugs gebruikte ik wilde zo graag stoppen maar het lukte me gewoon niet alleen ik doe alles voor me kinderen dus ben nu bij de beider in behandeling en heb gevraagd om wekelijkse urine controles niet omdat ik het anders niet kan, maar omdat ik er zeker van ben dat het me gaat lukken om nooit meer in mijn leven drugs te gebruiken. ik heb nu de gewoonte doorbroken en voel me echt geweldig en in staat een goede vader te zijn, echter moet ik wel aan mijn vriendin bewijzen dat ik zonder drugs en of andere middelen kan leven, ik weet wel dat het me gaat lukken maar ik moet het nu nog laten zien vandaar dat ik die controle wil van de Breider en heb volledige openheid gevraagd naar mijn vriendin en schoonouders zodat zij ook kunnen praten of vragen kunnen stellen aan de breider . bijvoorbeeld als het goed gaat maar ook als het niet goed gaat . worden ze allemaal op de hoogte gesteld. het belang van mijn kinderen staat hier namelijk voorop en ik moet het vertrouwen terug winnen. ik ga hiervoor door het vuur als het moet . ik vroeg mij alleen af hoelang het zal duren voordat ik me kinderen weer kan zien en of iemand zoals ik nog wel een 2de kans verdiend ?

Ik zit met de vraag hoe het

Ik zit met de vraag hoe het zit als de kinderen bij hun vader zijn een weekend en hij neemt ze mee naar een omgeving die niet echt goed is voor kinderen. Kan je daar wat over zeggen of wat aan doen als moeder met ouderlijk gezag?

Gr gelle

beste esther,

beste esther,

ik heb een vraag.
mijn huidigfe partner em ik zijn nu 2 jaar uit elkaar uit deze relatie hebben wij een zoontje van nu 4 jaar .
de omgang met de vader heb ik stop gezet omdat deze nogal veel drinkt.
hij heeft ons zoontje wel erkent bij de gemeente ,maar niet gerechterlijk.
nu heeft hij een nieuwe relatie en eist hij dus een omgang met ons zoontje . dezeheeft hij vanaf januari dit jaar niet meer gezien en om nu te spreken van "moeite" doen is er nu echt niet veel sprake.

zo is het geval nu dat als hij bvelt hij ons zoontje wilt spreken maar dat wilt mijn zoontje niet . puur ook om het feit dat ons zoontje genoeg gezien heeft qua drank en huiselijk geweld.
nu is mijn vraag kan en mag hij eisen of er een omgangsregeling komt met ons zoontje en kan ik eisen dat dhr dus bij de AA gaat of iets dergelijks.

ik zit hier behoorlijk mee in mijn maag ook omdat ik dus bang ben dat als er een regeling komt hij weer drank zal nuttigen in bijzijn van ons zoontje..en of dat hij zoals de afgeloppen keer gaat rijden met drank op. toen is hij aangehouden en is zijn rijbewijs ingevorderd maar ons zoontje was daar bij aanwezig.
sta ik in mijn recht om hem weg te houden bij zijn vader. ook als ons zoontje niet wilt?

,et vriendelijke groeten jackie

@Gelle, @Jackie - de auteur

@Gelle, @Jackie - de auteur kan helaas geen vragen beantwoorden die onder haar artikelen geplaatst worden. Voor algemene vragen over de omgang kun je o.a. terecht bij Korrelatie (zie: www.korrelatie.nl). Voor juridische vragen over de omgang kun je o.a. terecht bij de Jurofoon (zie: www.jurofoon.nl). Voor juridische ondersteuning door Esther Schoneveld of een van haar collega's kun je contact opnemen met haar kantoor (zie: www.svk-advocaten.nl). Succes en sterkte gewenst!

beste esther

beste esther
wat is het recht van de vader die het kind erkent heeft en waarvan de moeder van het kind wel illegaal is in nederland? en samen niet getrouwd zijn, of geweest? moeder doet moeilijk wat betref de omgang? wat kan de vader hiermee doen.
mvg

@Chris: zie onze reactie

@Chris: zie onze reactie hierboven. Esther Schoneveld beantwoordt geen vragen die onder haar artikelen geplaatst worden. Kijk even hierboven wat er wél mogelijk is aan hulp en ondersteuning. Succes!

Beste esther

Beste esther

Hoe zit het als ik als moeder mijn afspraken wel na komt maar de vader niet. Als hij niet komt opdagen of de afspraak datum afzegt kan ik dan als vaste ouder de afspraakregeling afbreken als ik zie dat mijn kind er onder lijd?

@Lisa: zie onze reactie

@Lisa: zie onze reactie hierboven. Esther Schoneveld beantwoordt geen vragen die onder haar artikelen geplaatst worden. Kijk even hierboven wat er wél mogelijk is aan hulp en ondersteuning. Succes!

Beste Esther,

Beste Esther,

Bedankt voor je heldere uiteenzetting. Ik wist, tot het lezen van jouw artikel, niet dat ik als oudere broer deze rechten had. Dank!

Rob

Beste Esther!

Beste Esther!
Ik stel vragen via mijn vriend...
Uhm ja waar moet ik beginnen de ex van mijn vriend houd de 2 kids van hem weg baby van 0 en kind van 4 ze maakt de kids zo gek dat papa en ik slecht zijn en praat ons zo slecht! Ook verzint ze van alles bij haar advocaat maar verder zijn wij 20 duizend euro verder en is er 28 feb een rechtzaak maar we lezen zoveel en weten nou niet wat wel of niet waar is mijn vriend is zo dom geweest om toen niet gezag aantevragen....ook blijft die uit goede wil gewoon nettjes kinderalenmentatie betalen terwijl dat niet eens vast staat maar ook uit goede wil voor rechter straks me vriend en ik willen de kids heel graag om het weekend ook gaat ze daar niet mee acoort omdat ze wilt dat hij de kids meer neemt!! Anders Krijgt die de kids niet! Hij werkt elke dag fulltime en hij wilt hier gaan wonen (ander half uur verder) hij wilt de kids halen en brengen om het weekend steeds maar niks is goed genoeg!! Ook heeft ze werk aangegeven dat die geen dag vrij kan nemen en hebben we aangetoont bij advocaat dus wel weer goed dat op papier staat!! Ook vind zijn ex mij niet leuk en heel jaloers ik denk maar zo je moet er voor de kids zijn en niet de kids gek maken tog? Ik weet even verder niet wat ik moet zeggen?? Maar hoop dat ik reacties terug krijg!! Zijn erg zenuwachtig voor 28 feb willen meer weten want 1 vraag aan advocaat kost ons weer 200 euro geld vliegt me vriend gaat van de week het huis verkopen zodat die hier kan gaan wonen want hier is die gelukkig ook loopt die bij de arbo ze mlex maakt hem gek en hij wilt ze kindjes zien gwn nettjes om het weekend en klaar en het liefste geen contact met zijn ex alleen voor de kids natuurlijk!!
Groetjes angelnl123

"me vriend en ik willen de

"me vriend en ik willen de kids heel graag om het weekend ook gaat ze daar niet mee acoort omdat ze wilt dat hij de kids meer neemt!! Anders Krijgt die de kids niet! Hij werkt elke dag fulltime en hij wilt hier gaan wonen (ander half uur verder) hij wilt de kids halen en brengen om het weekend steeds maar niks is goed genoeg!! Ook heeft ze werk aangegeven dat die geen dag vrij kan nemen..."

Tja Angel123, de kinderen mogen dus wel bij je vriend komen, maar hij gaat zeuren dat hij ze alleen wil als ze minder vaak komen?! Je vriend wil liever geen contact met zijn kinderen dan wat vaker?! Wat een onzin. Er zijn zat ouders die fulltime werken en ook voor hun kinderen zorgen. Zoek een oplossing, zou ik zeggen.

"me vriend gaat van de week het huis verkopen zodat die hier kan gaan wonen want hier is die gelukkig ook loopt die bij de arbo ze mlex maakt hem gek en hij wilt ze kindjes zien gwn nettjes om het weekend en klaar..."

Tja je vriend kiest dus voor samenwonen met jou in plaats van regelmatig contact met zijn kinderen...
en kinderen heb je altijd, het zijn geen extra's die je om de twee weken voor de leukigheid er bij kunt hebben... Je vriend moet zijn verantwoordelijkheid nemen voor zijn kinderen!

Beste Angel123,

Beste Angel123,
de auteur van het artikel (onze advocaat Esther Schoneveld) kan helaas niet reageren op reacties. Maar gelukkig hebben jullie een eigen advocaat. Succes!