Artikel in de krant: laat kinderen langer kleuteren.
‘Laat kinderen langer kleuteren’
Kinderen gaan veel te snel van groep 2 naar groep 3. De basisschool probeert kinderen te vroeg te leren lezen, schrijven en rekenen. Zonde van de tijd. Kinderen krijgen levenslang tegenzin in lezen, de kans op dyslexie wordt zelfs groter. Ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet stelt: Laat kinderen langer kleuteren.
door Eric Kok
Rond deze tijd valt in veel groepen 2 de beslissing. Welk kind is rijp voor groep 3 en welk kind blijft nog een jaartje kleuteren. Volgens ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet wordt bij twijfel te vaak besloten om het kind toch over te laten gaan. Dat komt door druk van ouders en de onderwijsinspectie. "Vooral ouders met een hoge opleiding willen dat hun kind vroeg leert lezen en schrijven. Dat doen ze met goede bedoelingen, ze willen het beste voor hun kind. En de inspectie legt ook druk op de school. Kinderen moeten in acht jaar door de basisschool geloodst worden en de inspectie test de kinderen in groep 4 of 5 om te controleren of ze bepaalde dingen al kunnen." Het is onjuist en absurd, vindt Vervaet. "Je moet kinderen pas naar groep 3 laten gaan als ze eraan toe zijn en een te grote groep is er nog niet aan toe. Je moet niet naar de biologische leeftijd kijken, maar naar de psychologische leeftijd. Misschien moet je daarvoor zelfs de wet veranderen. Het is beter om in de onderbouw met periodes van een half jaar te werken." Vervaet onderscheidt in de psychologische ontwikkeling van een kind van 0 tot 8 jaar veertien periodes. Hij volgde vanaf 1991 28 kinderen vrij intensief tot ze 3 jaar waren en merkte dat ze allemaal dezelfde 10 fasen doormaken. Zijn ervaringen verwerkte hij in het boek Groeienderwijs.
Vervolgens kon hij twintig kinderen blijven volgen, twaalf eenlingen en vier tweelingen. Ze maakten allemaal dezelfde vier fasen door. "Het contact was iets minder intensief. De ontwikkelingsperiodes duren namelijk langer, pakweg twee jaar. Het was dus genoeg om ze elk half jaar te spreken", zegt hij nu. In het vervolgboek Naar school beschreef Vervaet de fasen die hij doornummerde van elf tot en met veertien. In het begin van het schooljaar zitten kinderen van fase dertien en veertien door elkaar in groep 3. Fase dertien, zeg maar de kleuterfase, begint bij benadering als een kind 4,5 is, en eindigt als het 6,5 jaar is. Een kleuter ziet nog niet dat er evenveel limonade in een lang smal glas zit als het overgegoten wordt uit een laag breed glas. Sommige kleuters kunnen al tot twintig tellen, maar nog niet terug tellen. En kleuters tekenen lichaamsdelen nog niet in de goede verhoudingen. De volgende fase, veertien, loopt ongeveer van 6,5 tot 8,5 jaar. De scholier heeft de limonadeproef door en kan boter, kaas en eieren spelen. Hij kan terugtellen vanaf twintig en kleine rekensommetjes maken. En hij begint aan het bestaan van Sinterklaas te twijfelen. "Ik zag bij al die kinderen in fase dertien dat ze nog niet toe waren aan lezen, schrijven en rekenen", zegt Vervaet. "Ook als ze daarin al wel les kregen op school. Hun hersenen kunnen dat nog niet aan. Die zijn gewoon nog niet voldoende ontwikkeld, de verbindingen tussen verschillende hersencentra zijn nog niet volgroeid. Dat is overigens van alle tijden. Al bij de oude Grieken en Romeinen is te lezen dat de grens om te leren lezen en schrijven bij zeszeven jaar ligt. Dat is nu nog zo, pas vanaf 67 jaar zijn kinderen schoolrijp."
"Kinderen die nog in fase dertien zitten, missen gewoon het ruimtelijk inzicht dat nodig is om te leren lezen en schrijven. Ze zien letters nog als tekeningetjes, niet als symbolen die voor klanken staan. Ze zien de b niet als een andere letter dan de d, die spiegelen ze. Ze spiegelen een enkele keer ook de m en de w, en heel soms zelfs de t en de f. Kleuters kennen vaak wel een letter of zes, zeven, en kunnen soms hun eigen naam al schrijven en enkele losse woordjes, zoals papa en mama."
"Maar het kan nog niets met alle letters en met nieuwe woorden. Rutger van 5 leest het woord rug als zijn eigen naam; hij ziet enkele bekende tekeningetjes en raadt de rest erbij. Nieuwe woorden lezen van drie of meer letters is voor kleuters te moeilijk. Neem het woord kast. Eerst herken je de letter k, je maakt de klank k, dan lees je de letter a, maakt er de klank a van en koppelt dat terug aan de k-klank van daarvoor. Vervolgens ga je verder met de s, en daarna de t. Dat zie je bij kinderen die beginnen te lezen. Kleuters kunnen dat heen en weer gaan tussen lettertekens en verklanken nog niet."
"Het heeft ook geen zin om kleuters geschreven taal aan te bieden. Zelfs aanvankelijk lezen is zinloos. Dat werkt met trucjes, zoals woorden raden en hele woordjes leren. Maar de techniek van het lezen en schrijven, dat leren ze er niet sneller van. Je kunt beter taalspelletjes met ze doen, bijvoorbeeld rijmen en wisselrijtjes, zoals zon – zien – zijn – zaan. Daardoor leren ze de klanken in woorden te onderscheiden. En ze leren meer woorden. En laat ze veel tekenen, dat is ook goed voor hun ruimtelijk inzicht."
"Een kind dat in fase veertien zit, leert het juist heel snel. Als een kind eraan toe is, leert het in een week of acht lezen. En dan is het ook het goede moment om met schrijven te beginnen. In fase veertien herkent het kind pas de schrijfzones, dat de staarten van de p, de g en de j onderuit steken en de vlaggen van de d, de b, de h, de t en de k erbovenuit." Leerkrachten weten vaak of een kind aan lezen en schrijven toe is. "Dat zie je aan de tekeningen die ze maken. Kijk maar naar de huizen die ze tekenen. Een kind in fase dertien tekent de schoorsteen scheef, haaks op het dak. Pas in fase veertien heeft het kind door dat het niet naar het dak, maar verder weg, naar de grond moet kijken. Zo zijn er meer signalen."
Het is zonde van de tijd om te vroeg te beginnen met lezen en schrijven, stelt Vervaet. "Een kind dat te vroeg begint, doet er anderhalf jaar over, terwijl het in acht weken kan. Als het kind er maar aan toe is. Bovendien loop je het gevaar dat lezen en schrijven hen levenslang gaat tegenstaan. Het is nooit leuk om op je tenen te moeten lopen en niet aan de verwachting te voldoen. Zo’n kind blijft ook vaak zijn hele leven lang slecht lezen en schrijven. De kans op dyslexie, woordblindheid, neemt toe. In Finland, Denemarken en Marokko begint men later met lezen, en daar komt duidelijk minder dyslexie voor. Laat een kind liever langer kleuteren!"
Vervaet heeft doordenkers gemaakt over de vraag 'rijp voor groep 3 of nog kleuteren?' www.stichtinghistos.nl/ groep_2_of_3.htm
(eindhovens dagblad van 17 april 2009)
Over de schoorsteen
Het artikel ken ik niet, maar dat testje van de schoorsteen wel. En uitgeprobeerd!
Ik heb hier al enkele postings gehad over mijn kleuterzoon. Gaat over discussie al of niet blijven zitten in groep 2. Ik heb zoon, toen net 5 jaar en de oudste, toen 7.5 jaar, destijds een huis met schoorsteen laten tekenen.
En wat denk je? Zoon, waarover nu, een half jaar later nog steeds motorische twijfels bestaan, tekende keurig een huis met schoorsteen rechtop.
En oudste, een kind met A scores voor lezen en spelling tekent vrolijk de schoorsteen scheef op het dak. Oudste heeft heel lang en veel gespiegeld. Ik betrapte oudste laatst bij het invullen van een vriendenboekje: om op 8 jarige leeftijd nog steeds cijfers te spiegelen. Dit kind was 6.5 jaar toen het aan groep 3 begon, spiegelend en al en heeft het dus prima gedaan.
Misschien zijn wij de uitzondering. Maar in mijn gein wordt de hele theorie onderuitgehaald!
Hehe....
Eindelijk weer eens een tegengeluid! Op de vrije scholen is dit al heel lang bekend, en wordt er ook naar gehandeld. Kleuters mogen echt spelen! en liefst lekker lang 
daar leren ze het meeste van.
groetjes Tess
Lekker spelen, dûh
Mijn jongste zit sinds een jaar in Duitsland op de Kindergarten. Helaas, helaas huldigen ze in Duitsland ook de opvatting dat kinderen tot hun 6e, soms zelfs bijna 7e moeten kunnen spelen. Vertaal dat naar moeten spelen. Mijn zoontje verveelt zich drie slagen in de rondte. Eerst had het nog wat extra's omdat hij zijn Duits moest leren. Nu gaat dat inmiddels zo goed (bijles en logopedie blijken niet nodig, hij is inmiddels native) dat hij zich weer verveelt.
Ik vind het verschrikkelijk en ik geloof er he-le-maal niets van dat alleen maar lekker laten spelen. En dan wel langs een meetlat zeker, met schoorstenen die ze goed moeten tekenen en ledematen die in verhouding moeten zijn. Flauwekul vind ik dat. Trouwens, in de kleuterklassen in Nederlands wordt alles spelenderwijs gedaan. Juist in Nederland mogen zelfs achtstegroepers nog spelen. Bij mijn dochter in de klas (groep 8) hadden ze kapla, lego (mindstorms), k'nex, spellen zoals schaken, en werd er heel veel getekend.
In Duitsland is het vanaf het begin van de schooltijd echt afgelopen. Er wordt alleen nog maar geleerd, geen speelgoed is er meer in de klas. Dat is pas verschrikkelijk!
Ik geloof inmiddels heel erg in het Nederlandse systeem. Lerend spelen of spelend leren, zo werkt het ook bij mij nog het beste.
Jammer
er is nl ook al spelende zeker genoeg uitdaging te bieden aan kinderen tot 6 of 7 jaar. Alleen moet die uitdaging wel door de juf opgepakt worden!
Gelukkig blijft er in het nederlandse systeem wel plaats om te spelen, ook vanaf groep 3 dat vind ik heel fijn, vooral voor kinderen met weinig "zitvlees".
groetjes Tess
Ach
die Ewald heb ik via de NVOM ook al genoeg onzin zien verkondigen op een berichtje van mij over langer kleuteren....die man is niet wijs....ben blij dat mijn kinderen zoals het er nu naar uitziet gewoon naar groep 3 gaan na TWEE jaar kleuteren.....lang genoeg.....ze lezen hier dolgraag, dus zijn er echt aan toe!
Ewald
Via het kdv van mijn zoon krijg ik af en toe een blaadje waarin deze meneer een column had (had, geloof ik, ik zag m laatst tenminste niet meer terug). Telkens komt hij met 'kind kan x in fase y'. Heb ik het nou goed dat hij die fases zelf heeft verzonnen en ook zo ongeveer de enige is die ze hanteert, of heb ik dat verkeerd begrepen?
Groeten,
Temet
Fases
Temet:"Heb ik het nou goed dat hij die fases zelf heeft verzonnen en ook zo ongeveer de enige is die ze hanteert, of heb ik dat verkeerd begrepen?"
Er zijn eigenlijk drie kwesties: de en is de vraag of kinderen zich in fases ontwikkelen, de tweede is hoe je ze herkent, de derde of en hoe dat consequenties moet hebben voor wat je kinderen leert.
Dat kinderen zich in fases ontwikkelen is een oude gedachte. Je vindt het ook in de taal terug: baby's, dreumessen, peuters, kleuters, schoolkinderen, pubers.
Door de eeuwen heen zijn er diverse vermeende grote denkers die zich wagen aan het benoemen van fases inclusief herkenning, verklaring en educatievoorschrift. Steiner is er een en heeft zo zijn eigen theorietjes. Piaget is een andere die wat meer aanhang heeft. Frans Plooi heeft het recent geprobeerd met Oei ik groei (hij noemde het sprongetjes) en Vervaet is (in Nederland) vooralsnog de laatste.
Ze hebben allemaal hun eigen fases met omschrijving verzonnen en allemaal hun eigen manier gevonden om dat te 'bewijzen', al haken ze wel op elkaar aan. Zo is Vervaet een Piaget aanhanger.
Er is diverse keren geprobeerd om de stelling dat er dat soort fases zouden bestaan te bewijzen in meer wetenschappelijke setting. Maar dat is niet gelukt. Bij Plooij leidde dat nog tot een rel tot in de media en uiteindelijk zijn ontslag bij de RUG http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article747482.ece/Positie_Plooij_onhoudbaar_na_openlijke_kritiek_op_oud-promovenda_Auteur_Oei,_ik_groei_ontslagen_als_hoogleraar
Ook van de theorie van Piaget zijn geen bewijzen gevonden en daarmee valt Vervaet ook in het water.
Maar hij staat er op zelf de 'ontdekker' te zijn van zijn fases ("U kent niemand die het verschijnsel ‘stemvinding’ eerder heeft beschreven dan ik" spuugt hij een collega toe op internet).
Dus ja, hij heeft ze zelf bedacht.
Ondertussen raakt theorie over fases wel een gevoelige snaar bij veel mensen die logica vinden in redenaties als 'een baby laat je toch ook niet fietsen?'.
Volgens mij zeggen die fasentheoriën meer over hoe volwassenen naar kinderen kijken en hun behoefte om dat wat ze zien te ordenen in een soort van administratie, dan over de kinderen zelf.
Ondertussen wordt Piaget ook op de lerarenopleidingen nog heftig aangehangen. Dat is een beetje Duits inderdaad. Dat Duitse blijkt trouwens ook uit wat Vervaet allemaal zegt. In het kort komt dat neer op: laat ze nog even kleuteren, want een rigide lesprogramma zonder spelen is nog veel te zwaar.
Zie de opmerkingen van mirreke over het Duitse schoolsysteem.
Groet,
Miriam Lavell
Re: fases
Ieder kind makt een ontwikkeling door, en ieder kind gaat door bepaalde fases. Daar is niks vaags of zweverigs aan; een kind is nog niet "af" als het geboren wordt (dat kan hoop ik iedereen hier wel beamen) het maakt een lichamelijke ontwikkeling door, en ook een geestelijke. Een peuter denkt en doe anders als een kleuter, en een schoolgaand kind is weer anders, zelfs een puber brein is nog niet echt "af". Ja ik vond mezelf ook al heel wijs toen ik 16 was, maar ben toch blij dat ik me nog verder ontwikkeld heb en ik hoor pubers van nu ook zo praten, en dan denk ik, ach, over 10 jaar praten die ook anders.
Het probleem is dat dat natuurlijk niet zo gemakkelijk in een administratie is vast te leggen. Want ieder mens ontwikkeld zich op zijn eigen tempo, maar uiteindelijk moeten we allemaal min of meer in deze maatschappij komen te passen.
We hopen vaak dat kinderen zich op school maar min of meer tegelijkgaan ontwikkelen want dat is wel zo handig in het klassikale onderwijs en heel vaak lukt dat ook, een kind leert op een bepaalde leeftijd lezen en schrijven.
Wat ik erg jammer vind is als alle kinderen zich maar moeten gaan aanpassen aan de snelste, en dat proef ik hier nogal eens. Als het buurjongetje zijn naam kan schrijven dan moet pietje het ook! (van zijn moeder, zelf zit pietje liever in de zandbak) Dan kun je aan pietje gaan trekken en sjorren, met als resultaat een chagerijnige pietje die helemaal geen zin meer heeft om zijn naam te schrijven... of je kunt hem wat meer tijd in de zandbak gunnen en het een half jaartje later nog eens proberen. Grote kans dat pietje op den duur toch wel wil. (daamee niet gezegd dat hij dat moment helemaal zelf moet bepalen)
Kortgezegd; pietje gaat ook door de fase om te leren schrijven, alleen wat later, en dat moet volgens mij kunnen.
groetjes Tess
Tegelijk
Tess:"We hopen vaak dat kinderen zich op school maar min of meer tegelijkgaan ontwikkelen"
Juist de theorie over ontwikkeling in fases gaat uit van gelijksoortige ontwikkeling door alle kinderen. Van fase 1, naar 2, naar 3, etcetera, alsof het schoolklassen zijn.
In werkelijkheid is de gevarieerdheid tussen kinderen veel groter en zijn ze niet in dit soort fases te vatten, ook niet als je de leeftijd los laat.
Maar inderdaad: een baby kan niet fietsen.
Groet,
Miriam Lavell
Leeftijd los laten
Sommige kinderen zijn idd al aan schrijven toe als ze 5 zijn, andere tonen pas interresse als ze 7 zijn... maar ze gaan allemaal wel schrijven! die fase komt! en zo gaat het met veel dingen in het leven. Ik zou alleen willen dat de marges wat ruimer mogen zijn wanneer een kind aan bepaalde dingen toe is.
groetjes Tess
Fases zijn interessant
Ik vond het als ouder erg leuk om meer te leren over de verschillende fasen waar een kind doorheen gaat. Het is al weer even geleden dat ik het boek van Vervaet heb gelezen, en juist de voorbeelden daarin vond ik heel interessant. Niet om te beoordelen hoever kind is, maar om in de praktijk te zien wat er beschreven wordt. En te merken dat er een omslag komt op een gegeven moment.
Net zoals de vraag op het forum: leeft een wasmachine? Allerlei ouders gingen dat vragen aan hun kinderen. De verschillen waren enorm. Geweldig om die verschillen te lezen.
Het wordt pas vervelend als die fasen opgehangen worden aan een groep op school, aan een bepaalde leeftijd. Of als het als een probleem wordt gezien als kinderen niet op de 'normale' manier de fasen doorlopen.
