Home » Artikelen » Lesbisch of homo ouderschap

Lesbisch of homo-ouderschap

Door:

Jelle Martens

Geheel herzien op basis van de laatste wetten en regels (per 1 april 2014).

Lesbische ouders met kind

Juridisch ouderschap

Een kind is juridisch gezien het kind van de moeder waaruit het geboren wordt (wat niet per se de biologische moeder hoeft te zijn. Denk bijvoorbeeld aan eicel-donatie). Juridisch ouderschap voor de vader(s), of voor de vrouwelijke partner van de geboortemoeder, moet altijd op de een of andere manier van de geboortemoeder worden 'gekregen'.

Door juridisch ouderschap ontstaat er een familierechtelijke band. Dat betekent onder andere dat een kind in principe automatisch erfgenaam is, en dat er sprake is van een onderhoudsverplichting.

Gezag

Bij 'gezag' gaat het erom wie zeggenschap over het kind heeft (tot het kind meerderjarig is geworden). Als je gezag over een kind hebt, heb je een doorslaggevende stem over belangrijke zaken als schoolkeuze en medische ingrepen.

De moeder waaruit het kind geboren is, de geboortemoeder dus, heeft gezag vanaf de geboorte van het kind. Is de geboortemoeder getrouwd met (of geregistreerd partner van) een andere vrouw, dan heeft ook die zogenaamde 'meemoeder' in principe gezag vanaf de geboorte van het kind. Wanneer de geboortemoeder ongehuwd (en geen geregistreerd partner) is, kan zij samen met haar vriendin een verzoek voor gezamenlijk gezag indienen bij de rechtbank. Dit kan heel eenvoudig door het invullen en ondertekenen van een formulier.

Aangifte doen

Iedereen kan aangifte doen van de geboorte van een kind. Door het doen van aangifte komt geen juridisch ouderschap tot stand.

Twee vrouwen

Vrouwen kunnen ervoor kiezen om zwanger te worden met behulp van een bekende donor, of door middel van een anonieme donor. De Nederlandse fertiliteitsklinieken houden bij wiens zaad tot de bevruchting heeft geleid, en kinderen die op deze manier zijn verwekt hebben recht op eenmalig contact met de spermadonor zodra ze 16 zijn geworden. (Omdat kinderen het recht hebben om te weten van wie ze afstammen. Dat recht is vastgelegd in internationale verdragen.)

Sommige spermabanken - in landen als België en Denemarken - houden niet bij wiens zaad tot de bevruchting heeft geleid. Kinderen die zo verwekt zijn, kunnen dus niet in contact komen met hun spermadonor, omdat die volledig onbekend is. In weer andere landen – zoals Amerika - kun je sperma selecteren op bepaalde kenmerken van de donor.

De tweede moeder (ook wel sociale moeder, duomoeder, mede-moeder of meemoeder genoemd) kan sinds 1 april 2014 als volgt juridisch ouder worden:

1. door erkenning, net zoals een man dat kan. Erkenning is al mogelijk zodra duidelijk is dat er sprake is van een zwangerschap. De geboortemoeder moet altijd toestemming geven.

2. automatisch. Dit kan bij huwelijk of geregistreerd partnerschap, en bij overlegging van een certificaat van de Nederlandse fertiliteitskliniek waaruit - onder meer - blijkt dat de zwangerschap tot stand is gekomen met behulp van een onbekende zaaddonor.

3. door (verkorte) partner-adoptie.

Het is nog onbekend in hoeverre methode 1 en methode 2 internationaal erkend zullen worden. Vrouwenstellen die een internationale toekomst ambiëren (of dat doen voor hun kinderen), kunnen dus overwegen om methode 3, de (duurdere) partner-adoptie-procedure, te volgen.

Twee mannen

Een mannenstel met een kinderwens kan gebruik maken van een 'draagster' of 'draagmoeder'. Beide termen worden vaak door elkaar gebruikt (soms met dezelfde betekenis). Sommigen gebruiken het verschil om aan te geven in hoeverre de geboortemoeder nog een rol in het leven van het kind heeft; anderen gebruiken het verschil om aan te geven of er sprake is van een kind dat verwekt is met een eicel van een derde (draagster) of van de geboortemoeder zelf (draagmoeder).

Anders dan wat vaak gedacht wordt, is draagmoederschap in Nederland niet verboden. Wel verboden is: het publiekelijk oproepen van een draagmoeder, jezelf publiekelijk als draagmoeder aanbieden, of bemiddelen tussen vraag en aanbod. Het is dus niet verboden de geboortemoeder een vergoeding te geven.

Nederlandse draagmoeders komen vaak uit de directe sociale omgeving van de wensouders. Het is echter ook mogelijk om een draagmoeder in het buitenland te vinden. In sommige landen moet je nog jarenlange juridische procedures voeren voordat het kind formeel het jouwe is, en je je eigen kind mee naar Nederland kunt nemen. Zorg daarom voor goede juridische begeleiding! In principe voldoet elke goede familierecht-advocaat, maar voor gespecialiseerde ondersteuning op dit gebied raden wij aan: Wilma Eusman van Advocatenkantoor De Binnenstad in Amsterdam.

Ook in een draagster-traject is in eerste instantie de geboortemoeder de juridische ouder. Voordat ook een tweede vader (of, in geval van een hetero-stel: de wensmoeder) juridisch ouder kan worden, is een procedure vereist waarbij onder meer de draagmoeder afstand moet doen van haar juridisch ouderschap.

Gedeeld ouderschap

Zowel donoren als draagmoeders kunnen soms een rol blijven spelen. Dat kan variëren van het sturen van een verjaardagskaartje tot echte betrokkenheid bij de opvoeding. Je kunt het precies zo invullen als je zelf wilt.

Het gebeurt ook steeds vaker dat vrouwen- of mannenstellen ervoor kiezen om met een single of stel van het andere geslacht ouder te worden. Dan zijn er 3 of zelfs 4 ouders.

De wet voorziet (nog) niet in de mogelijkheid dat juridisch ouderschap of gezag over meer dan twee personen verdeeld is. Wel is het mogelijk dat (mede)gezag is belegd bij een niet-juridische ouder.

Hoewel men bij co-ouderschap vaak in eerste instantie denkt aan ouderschap dat is verdeeld over twee ex-partners, kan ouderschap natuurlijk ook prima verdeeld worden tussen mensen die nooit een liefdesrelatie hebben gehad. Met de genoemde beperkingen van twee keer juridisch ouderschap en twee keer gezag, staat het dergelijke drie- of vier-ouderschappen vrij om zelf invulling te geven aan hun gedeelde ouderschap.

Adoptie

In principe kunnen vrouwenstellen en mannenstellen adopteren, maar het aantal landen dat dat toestaat, is beperkt. Volgens onze laatste informatie kan dat alleen met kinderen uit Nederland, een aantal Amerikaanse staten, Portugal, en Zuid Afrika.

Voor meer informatie over adopteren, zie www.adoptie.nl .

Nieuwe ontwikkelingen

Naar aanleiding van de invoering van de Wet Lesbisch Ouderschap per 1 april 2014, is een staatscommissie ingesteld onder leiding van Aleid Wolfsen, oud-Kamerlid en oud-burgemeester van Utrecht. Deze commissie moet binnen twee jaar een nieuwe visie op het familierecht ontwikkelen.

De commissie zal vooral kijken naar de volgende vragen:

  • of een kind meer dan twee juridische ouders mag hebben;
  • of gezag bij meer dan twee personen belegd kan zijn;
  • of de huidige regelgeving voor draagmoederschap gewijzigd moet worden.

[toegevoegd op 1 juni 2016: de commissie Wolfsen, officieel de 'Staatscommissie herijking ouderschap', heeft de afgesproken deadline - 31 mei 2016 - niet gehaald. Het mandaat is door minister Van der Steur verlengd tot 31 december 2016.]

Meer Dan Gewenst

Voor hulp en informatie kun je terecht bij Meer Dan Gewenst. Deze stichting organiseert informatie-bijeenkomsten voor (wens)ouders, maar ook speeldagen voor kinderen, zodat die kunnen ervaren dat ze niet de enigen zijn in hun situatie.

Jelle Martens

is voorzitter van de Stichting Meer dan Gewenst. Hij schreef deze bijdrage op persoonlijke titel.

Naschrift: 

Voor praktijk-ervaringen: zie onder andere het blog op Meemoeder.com.

Redactie Ouders Online

Reacties

Draagster is een niet

Draagster is een niet-bestaande, verzonnen term. Het is verzonnen door een homostel dat een commercieel draagmoeder in Amerika had betaald om hun kind te dragen en moeite had met het woord "moeder" in "draagmoeder", omdat ze zich bedreigt voelden in hun eigen rol als de enige ouders. Maar de term draagster is geen goed alternatief. Draagster ben je namelijk van een ziekte, niet van een kind. Draagster van Duchenne, bijvoorbeeld. Of draagster van het borstkanker-gen. Het is daarom een kwetsende en zeer incorrecte term.

Ik ben draagmoeder. Ik draag nu al 8 maanden een leven onder mijn hart. Hij/zij zal opgroeien bij twee heerlijke mannen, die het al hun liefde zullen geven. Maar ik heb genoeg gedaan om de term "draagmoeder" te verdienen. Ik ben niet de mama. Maar zeker wel de draagmoeder!

Ik hoop dat jullie dit artikel willen aanpassen en de kwetsende term "draagster" eruit willen halen. Ze bestaat niet.

Meer informatie over specifiek draagmoederschap staat op www.zwangervooreenander.nl

Hartelijk dank voor deze

Hartelijk dank voor deze waardevolle toevoeging. We zullen het laten staan in de tekst, juist omdat voor de toekomst iedereen kan lezen hoe het zit en zijn eigen keuzes kan maken. Wij zullen zelf als redactie de term draagster niet gebruiken, maar altijd kiezen voor draagmoeder. Uw pleidooi vinden we overtuigend.

Ik heb maar één woord voor al

Ik heb maar één woord voor al zulke dingen die nu gebeuren hier in nederland.

WALGELIJK

Alles gaat tegen de echte natuur in, en wie zal er tenslotte de rekening van krijgen, HET KIND.
Maar daar wordt te weinig over na gedacht, als wij zelf het maar hebben.
Maar als alles te laat is komt het pas echt goed openbaar

@riespieterse: Ik hoop van

@riespieterse: Ik hoop van ganser harte dat jij geen kinderen op te voeden hebt, want erg tolerante personen zullen het niet worden als jij op deze manier natuurlijke feitelijkheden wilt ontkennen. Als je het nou nog vanuit religieus oogpunt moeilijk vond, en daar graag oprecht over van mening wilde wisselen, dan kan ik me nog iets voorstellen erbij, maar op deze manier . . .
Ik probeer me voor te stellen wat het betekent 'als alles te laat is' en 'komt het pas echt goed openbaar'. Klinkt toch wel als een religieuze mening?

Ik wil mijn reactie graag

Ik wil mijn reactie graag aanpassen. Het verhaal van het homostel dat een commercieel draagmoeder gebruikte was wat mij destijds verteld is, maar het bleek onjuist. Inmiddels heb ik contact gehad met Jelle, de voorzitter van Meer dan Gewenst en schrijver van bovenstaand stuk. Het bestuur van Meer dan Gewenst heeft in een vergadering bewust besloten de term "draagster" te introduceren. Vooralsnog zijn ze niet van plan er vanaf te stappen. Ik zal me tegen de term blijven verzetten.

Maar verder staan Meer dan Gewenst en ik/wij aan dezelfde kant. We steunen roze ouders en gunnen kinderen zo'n liefdevol gezin. :) Opmerkingen als die van riespieterse leg ik dan ook moeiteloos naast me neer. Ik zie hoe ontzettend liefdevol het thuis is voor het meisje (hoera, een meisje!), dat ik afgelopen november op de wereld heb gezet voor haar twee vaders.

Voor vrouwen die overwegen een dergelijke mooie daad voor een ander te doen, verwijs ik graag naar Bureau Bijzondere Routes, waar ervaringsdeskundigen je met raad en daad terzijde kunnen staan! www.bijzondereroutes.nl

Dat gekissebis over een woord

Dat gekissebis over een woord lijkt mij in deze context weinig zinvol. Er is niets fundamenteel negatiefs aan de term 'draagster'.

Wat ik zinvoller vind is de vraag of de overheid hier een rol in dient te spelen. Want in feite is dit een soort adoptie op maat die alle (strenge) overheidsregels omtrent adoptie omzeilt. Als je maar een buisje sperma en een draagmoeder regelt kun je dan zonder problemen een kind regelen?

Laat ik eens advocaat van de duivel spelen en me voorstellen dat Robert M en zijn echtgenoot een kind hadden gewild, stel dat ze een draagmoeder vonden was er dat iets of iemand die dat kind tegen misbruik had kunnen beschermen? Moeten de adoptieregels niet ook in dit soort gevallen toegepast worden?